Καθ’ όλη τη διάρκεια της ιστορίας, οι ηγέτες έχουν υψώσει τείχη και φράγματα – αλλά τα αποτελέσματά τους είναι απρόβλεπτα
Πριν από περίπου τέσσερις χιλιετίες, ένας βασιλιάς των Σουμερίων αποφάσισε να προστατεύσει την επικράτειά του από τις επιδρομές νομαδικών φυλών που εγκατέλειπαν τις ξηρασίες των δικών τους εδαφών.
Έτσι, διέταξε την κατασκευή του πρώτου γνωστού συνοριακού τείχους στην ιστορία: ενός φράγματος μήκους 177 χιλιομέτρων ανάμεσα στους ποταμούς Τίγρη και Ευφράτη. Ήταν μια πρώιμη προσπάθεια να οριστούν τα όρια της εξουσίας μέσα από πέτρα και γη.
Από τότε, κάθε μεγάλη αυτοκρατορία και κάθε οργανωμένο κράτος χρησιμοποίησε τείχη, τάφρους και φράχτες για να προστατεύσει τα εδάφη του.
Τα σύνορα δεν ήταν μόνο αμυντικά έργα, αλλά και σύμβολα δύναμης και ελέγχου.
Ωστόσο, όπως γράφει ο Guardian, η ιστορία δείχνει ότι αυτά τα τείχη σπάνια άντεξαν στον χρόνο.
Το πρώτο μεγάλο συνοριακό τείχος των Σουμερίων έχει εξαφανιστεί κάτω από την έρημο του Ιράκ.
Το Τείχος του Αδριανού στη Ρωμαϊκή Βρετανία εγκαταλείφθηκε εδώ και αιώνες.
Ακόμη και το λεγόμενο «Σιδηρούν Παραπέτασμα» της Ευρώπης κατέρρευσε στα τέλη της δεκαετίας του 1980.
Παρόλα αυτά, η τάση για την κατασκευή νέων συνόρων δεν σταμάτησε ποτέ.
Τείχος του Βερολίνου, Έτος 1990
Από το τείχος του Βερολίνου στη σύγχρονη εποχή
Το Τείχος του Βερολίνου υπήρξε ίσως το πιο ισχυρό σύμβολο διαχωρισμού στον 20ό αιώνα.
Για 28 χρόνια χώριζε την Ανατολική από τη Δυτική Γερμανία, αντιπροσωπεύοντας τη σύγκρουση ανάμεσα στον κομμουνισμό και τον καπιταλισμό. Κατά τη διάρκεια της ύπαρξής του, περίπου 140 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους προσπαθώντας να το διασχίσουν.
Η πτώση του το 1989 σηματοδότησε το τέλος μιας εποχής και γέννησε την ελπίδα για έναν πιο ενωμένο κόσμο.
Ωστόσο, αυτή η ελπίδα δεν μεταφράστηκε σε έναν κόσμο χωρίς σύνορα. Αντίθετα, τα επόμενα χρόνια παρατηρήθηκε μια παγκόσμια αύξηση στην κατασκευή συνοριακών φραγμών.
Σύμφωνα με διεθνείς εκτιμήσεις, ενώ στο τέλος του Ψυχρού Πολέμου υπήρχαν περίπου 12 μεγάλα τείχη συνόρων, σήμερα ο αριθμός τους έχει ξεπεράσει τα 70.
Από την Ευρώπη μέχρι την Ασία και την Αμερική, τα κράτη επενδύουν όλο και περισσότερο σε φράχτες, συρματοπλέγματα και τείχη.
Το κόστος των «σκληρών» συνόρων
Η κατασκευή τέτοιων υποδομών είναι εξαιρετικά δαπανηρή.
Για παράδειγμα, το τείχος στα σύνορα ΗΠΑ–Μεξικού έχει εκτιμηθεί ότι κοστίζει περίπου 20 εκατομμύρια δολάρια ανά μίλι.
Παρόμοια έργα σε άλλες περιοχές του κόσμου απαιτούν τεράστιους δημόσιους πόρους, συχνά εις βάρος κοινωνικών υπηρεσιών ή αναπτυξιακών προγραμμάτων.
Ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ διοργάνωσε προεκλογική συγκέντρωση στο Ελ Πάσο, το 2019. REUTERS/Leah Millis
Το ανθρώπινο κόστος όμως είναι ακόμη πιο βαρύ.
Τα τελευταία χρόνια, οι θάνατοι μεταναστών που προσπαθούν να περάσουν τα σύνορα έχουν αυξηθεί δραματικά.
Χιλιάδες άνθρωποι πνίγονται, σκοτώνονται ή εξαφανίζονται κάθε χρόνο προσπαθώντας να αποφύγουν φράχτες, περιπολίες και επικίνδυνες διαδρομές.
Παρόμοια φαινόμενα παρατηρούνται και αλλού: στη Μεσόγειο, στη Μέση Ανατολή, αλλά και σε ευρωπαϊκές συνοριακές περιοχές, όπου οι προσπάθειες ενίσχυσης των συνόρων δεν σταματούν τη μετανάστευση, αλλά συχνά την καθιστούν πιο επικίνδυνη.
🚨 MASSIVE CBP BUST: 60+ CRIMINAL MIGRANTS CAUGHT IN BOAT OFF CALIFORNIA!
CBP Air and Marine interdicted a large group of illegal smuggling vessels near Southern California, with over 60 migrants having violent and drug-related criminal records.pic.twitter.com/aMfmtIqNN2
— The Patriot Oasis™ (@ThePatriotOasis) April 27, 2026
Μπορούν τα τείχη να σταματήσουν τη μετανάστευση;
Και παρά την επιμονή σε αυτά, η εμπειρία δείχνει πως τα τείχη δεν σταματούν τη μετανάστευση.
Τα αυστηρότερα σύνορα σπάνια αποτρέπουν ανθρώπους που φεύγουν από πολέμους, φτώχεια ή κλιματικές καταστροφές.
Απλά, τους ωθούν να αναζητήσουν πιο επικίνδυνες διαδρομές.
Στην ισπανική ενκλάβη της Θέουτα στην Αφρική, για παράδειγμα, μετανάστες από την ήπειρο επιχειρούν να περάσουν τα σύνορα κολυμπώντας, αποφεύγοντας συρματοπλέγματα και στρατιωτική επιτήρηση.
Στα σύνορα ΗΠΑ–Μεξικού, έχουν ανακαλυφθεί εκτεταμένα υπόγεια τούνελ που κατασκευάζονται από παράνομα δίκτυα.
Επιπλέον, υπάρχει και μια παράδοξη συνέπεια: όσο πιο δύσκολο γίνεται το πέρασμα, τόσο περισσότεροι μετανάστες επιλέγουν να παραμείνουν μόνιμα στη χώρα προορισμού, αντί να επιστρέψουν.
Αυτό ενισχύει την ιδέα ότι τα σκληρά σύνορα δεν μειώνουν απαραίτητα τη μετανάστευση, αλλά αλλάζουν τη μορφή της.
Ένας μετανάστης πετάει μια πέτρα, ενώ άλλοι σκαρφαλώνουν σε ένα φράχτη στα σύνορα, κατά τη διάρκεια συγκρούσεων με την ελληνική αστυνομία στα σύνορα της Τουρκίας στο Πάζαρκουλε και της Ελλάδας στις Καστανιές, κοντά στην Αδριανούπολη της Τουρκίας, στις 6 Μαρτίου 2020.
Το παράδειγμα της Ιρλανδίας
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα της πολυπλοκότητας των συνόρων είναι η Ιρλανδία. Η διαίρεση του νησιού πριν από έναν αιώνα δημιούργησε ένα πολιτικό σύνορο που επηρέασε βαθιά τις τοπικές κοινότητες.
Κατά μήκος των ιρλανδικών συνόρων, οικογένειες, χωράφια και χωριά χωρίστηκαν απότομα. Κατά την περίοδο των «Ταραχών», το σύνορο έγινε σημείο έντασης και βίας. Αν και σήμερα τα φυσικά εμπόδια έχουν σχεδόν εξαφανιστεί, οι κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις παραμένουν.
Μετά το Brexit, η πιθανότητα επαναφοράς ενός «σκληρού» συνόρου προκάλεσε έντονες ανησυχίες. Πολλοί κάτοικοι της περιοχής θεωρούν πλέον ότι η μακροπρόθεσμη σταθερότητα μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσα από μεγαλύτερη ενοποίηση, όχι διαχωρισμό.
Κάτοικοι της περιοχής διαμαρτύρονται κατά του βρετανικού στρατού, καθισμένοι πάνω στα οδοφράγματα τους στην οδό Cupar, στο Μπέλφαστ της Βόρειας Ιρλανδίας, στις 10 Σεπτεμβρίου 1969.
Royle/ASSOCIATED PRESS
Γιατί οι κυβερνήσεις συνεχίζουν να χτίζουν τείχη;
Παρά τα ιστορικά παραδείγματα αποτυχίας, οι κυβερνήσεις συνεχίζουν να επενδύουν σε τείχη και φράχτες. Ο λόγος δεν είναι μόνο πρακτικός, αλλά και πολιτικός.
Τα σύνορα λειτουργούν ως ισχυρά σύμβολα, κυρίως για λαϊκίστική δεξιά που θέτει το αντι-μεταναστευτικό ως βασικό ζήτημα της ατζέντας της.
Ένα τείχος δείχνει αποφασιστικότητα. Δίνει την εντύπωση ελέγχου σε ένα σύνθετο και συχνά χαοτικό παγκόσμιο περιβάλλον.
Επιπλέον, απευθύνεται σε βαθιές ανθρώπινες ανάγκες για ασφάλεια, ταυτότητα και προστασία.
Ωστόσο, αυτή η συμβολική δύναμη συχνά υπερισχύει της πραγματικής αποτελεσματικότητας.
Τα τείχη προσφέρουν μια επιδερμική απάντηση σε πολύπλοκα προβλήματα, όπως η μετανάστευση, η οικονομική ανισότητα ή η πολιτική αστάθεια.
Υπάρχει εναλλακτική λύση;
Το ερώτημα δεν είναι αν μπορούν να υπάρξουν σύνορα, αλλά τι είδους σύνορα χρειαζόμαστε, υποστηρίζει ο Guardian.
Οι απόλυτα κλειστές και στρατιωτικοποιημένες γραμμές φαίνεται πως δεν επιτυγχάνουν τους στόχους τους χωρίς μεγάλο ανθρώπινο κόστος.
Ίσως μια πιο αποτελεσματική προσέγγιση να είναι η αντιμετώπιση των αιτιών που οδηγούν τους ανθρώπους στη μετανάστευση: οι πολεμικές συγκρούσεις, η φτώχεια, η πολιτική αστάθεια και η κλιματική αλλαγή.
Παράλληλα, τα σύνορα μπορούν να λειτουργούν όχι μόνο ως εμπόδια, αλλά και ως σημεία συνεργασίας και ανταλλαγής. Η οικονομική και πολιτιστική αλληλεπίδραση μεταξύ γειτονικών χωρών συχνά αποδεικνύεται πιο σταθερή από οποιοδήποτε τείχος.
H ψευδαίσθηση της ασφάλειας
Η ιστορία των τειχών δείχνει ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο: κατασκευάζονται με την ελπίδα της ασφάλειας, αλλά τελικά παρακάμπτονται, καταρρέουν ή γίνονται προϊόν πολιτικής εκμετάλλευσης.
Τα σύνορα είναι πιθανό να παραμείνουν μέρος του κόσμου μας.
Όμως η πίστη ότι όσο πιο ψηλά είναι τα τείχη τόσο πιο ασφαλείς είμαστε, φαίνεται να είναι μια ψευδαίσθηση.
Ίσως το πραγματικό στοίχημα δεν είναι να χτίζουμε πιο ισχυρά σύνορα, αλλά να χτίζουμε πιο σταθερές κοινωνίες που δεν θα χρειάζονται να κρύβονται πίσω από αυτά.
Πηγή: in.gr
