Νέα επιστημονική έρευνα επιχειρεί να ρίξει φως στο διαχρονικό μυστήριο του εμβληματικού μεγαλιθικού μνημείου Στόουνχεντζ της νότιας Αγγλίας. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο λεγόμενος «λίθος του βωμού» (altar stone), η τεράστια κεντρική πλάκα του μνημείου, η οποία φαίνεται να προέρχεται όχι από την Ουαλία, όπως πιστευόταν επί δεκαετίες, αλλά από τη βορειοανατολική Σκωτία.
Σύμφωνα με τις πρόσφατες γεωλογικές και χημικές αναλύσεις, η σύστασή της αντιστοιχεί σε πετρώματα της λεκάνης Ορκάντια, γεγονός που ανατρέπει προηγούμενες θεωρίες και ανοίγει νέα ερωτήματα σχετικά με τη μεταφορά ενός τόσο ογκώδους αντικειμένου σε απόσταση εκατοντάδων χιλιομέτρων.
Ο λίθος του βωμού έχει μήκος άνω των τεσσάρων μέτρων και βάρος που ξεπερνά τους έξι τόνους. Η μετακίνησή του από τη βορειοανατολική Σκωτία στη νότια Αγγλία καλύπτει απόσταση μεγαλύτερη των 450 μιλίων. Η επιλογή μιας τόσο βαριάς πρώτης ύλης από τόσο μακρινό σημείο υποδηλώνει ότι οι κατασκευαστές του μνημείου είχαν σαφή κριτήρια και υψηλές απαιτήσεις. Οι πρώτες υποθέσεις ήθελαν τη μεταφορά να γίνεται μέσω θαλάσσιων ή ποτάμιων οδών, ωστόσο η εμπλοκή των παγετώνων στη διαμόρφωση του τοπίου οδήγησε την επιστημονική κοινότητα στην εξέταση νέων σεναρίων.
Η υπόθεση της παγετωνικής μεταφοράς
Για να διερευνηθεί το ενδεχόμενο φυσικής μετακίνησης του λίθου μέσω πάγων, οι ερευνητές ανέλυσαν τα μοντέλα ροής των παγετώνων της τελευταίας παγετώδους περιόδου. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι δεν υπήρχε άμεση παγετωνική διαδρομή που να συνδέει τη βορειοανατολική Σκωτία με τη νότια Αγγλία. Οι περισσότεροι παγετώνες κινούνταν προς βορειοανατολική κατεύθυνση, μακριά από την περιοχή του μνημείου, ενώ ένα μικρό ποσοστό κατευθυνόταν νοτιοανατολικά, πιθανώς μέχρι τον σχηματισμό Ντόγκερ Μπανκ, που σήμερα βρίσκεται βυθισμένος στη Βόρεια Θάλασσα.
Η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, όμως, είχε καλύψει τον Ντόγκερ Μπανκ χιλιάδες χρόνια πριν από την ανέγερση του Στόουνχεντζ. Για να ισχύσει το σενάριο αυτό, θα έπρεπε οι προϊστορικές κοινωνίες να είχαν παραλάβει τον βράχο πριν από τη βύθισή του και να τον διατήρησαν για αιώνες, κάτι που θεωρείται εξαιρετικά απίθανο από τους ειδικούς.
Η οργανωμένη ανθρώπινη μεταφορά
Με βάση τα στοιχεία, η επικρατέστερη υπόθεση αποδίδει τη μεταφορά του λίθου στην οργανωμένη δράση των νεολιθικών κοινοτήτων. Πιθανολογείται ότι η μετακίνηση έγινε τμηματικά, συνδυάζοντας χερσαία μεταφορά με έλξη ή κύλιση και πλωτή μεταφορά μέσω ποταμών ή παράκτιων διαδρομών. Ένα τέτοιο εγχείρημα απαιτούσε υψηλό επίπεδο σχεδιασμού, συγχρονισμού και γνώσης της τοπογραφίας, καθώς και σημαντική εργατική δύναμη.
Η προσπάθεια αυτή αναδεικνύει την τεχνική αρτιότητα και την κοινωνική οργάνωση των νεολιθικών κοινοτήτων της εποχής. Η αντιμετώπιση φυσικών εμποδίων και εδαφικών ανωμαλιών αποδεικνύει αποφασιστικότητα και συντονισμό, στοιχεία που αναθεωρούν προς τα πάνω τις εκτιμήσεις για τις δυνατότητες αυτών των κοινωνιών.
Το πολιτισμικό νόημα της επιλογής
Η επιλογή του συγκεκριμένου πετρώματος από τόσο μεγάλη απόσταση παραμένει μυστήριο. Οι επιστήμονες συγκρίνουν την πρακτική με τη σύγχρονη προτίμηση σε υλικά ιδιαίτερης αξίας, όπως το ιταλικό μάρμαρο ή οι πολύτιμοι λίθοι, όπου η προέλευση και η σπανιότητα προσδίδουν κύρος. Το πέτρωμα από τη Σκωτία ίσως είχε μυθολογική ή πολιτιστική σημασία για τους κατασκευαστές, οι οποίοι ενδέχεται να το θεώρησαν ιερό ή συμβολικό.
Παράλληλα, δεν αποκλείεται η μεταφορά του να συνδέεται με μετακινήσεις πληθυσμών λόγω κλιματικών αλλαγών, με ομάδες μεταναστών που μετέφεραν μαζί τους αντικείμενα λατρείας. Σε κάθε περίπτωση, ο λίθος του βωμού αποτελεί ισχυρή ένδειξη για την ύπαρξη ανεπτυγμένων δικτύων συνεργασίας και διοικητικής ικανότητας.
Τα νέα ευρήματα φωτίζουν όχι μόνο τις τεχνικές δυνατότητες των δημιουργών του Στόουνχεντζ, αλλά και τις κοινωνικές δομές που επέτρεψαν την ολοκλήρωση ενός τόσο απαιτητικού έργου. Το μνημείο εξακολουθεί να εμπνέει θαυμασμό, αποδεικνύοντας ότι η ανθρώπινη επινοητικότητα και η συλλογική προσπάθεια μπορούν να υπερβούν ακόμη και τα φυσικά όρια της εποχής τους.
Πηγή: tanea.gr
