Οι φτωχότερες χώρες και πολίτες της Ευρώπης ανεβαίνουν στην εισοδηματική κλίμακα - και τα στοιχεία δείχνουν ότι η EE είναι πιο συνεκτική από ό,τι ισχυρίζονται οι επικριτές της Η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) έχει κακή εικόνα στις μέρες μας. Η νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ
Οι φτωχότερες χώρες και πολίτες της Ευρώπης ανεβαίνουν στην εισοδηματική κλίμακα - και τα στοιχεία δείχνουν ότι η EE είναι πιο συνεκτική από ό,τι ισχυρίζονται οι επικριτές της
Η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) έχει κακή εικόνα στις μέρες μας. Η νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ υποστηρίζει ότι η ηπειρωτική Ευρώπη χάνει μερίδιο στο παγκόσμιο ΑΕΠ από 25% το 1990 σε 14% σήμερα Όμως, αυτή η οικονομική παρακμή επισκιάζεται από την πραγματική και πιο τραχιά προοπτική της εξαφάνισης του πολιτισμού της. Στην πραγματικότητα, η Ευρώπη βρίσκεται σε πολύ καλύτερη κατάσταση από ό,τι υπονοεί αυτή η υποκριτική επίθεση.
Είναι αλήθεια ότι το μερίδιο της ΕΕ στο παγκόσμιο ΑΕΠ έχει μειωθεί. Αυτό όμως οφείλεται κυρίως στην ισχυρή ανάπτυξη άλλων τμημάτων της παγκόσμιας οικονομίας, ιδίως της Κίνας. Το μερίδιο της Αμερικής έχει επίσης μειωθεί, αν και πιο αργά όταν μετράται με βάση τις συναλλαγματικές ισοτιμίες. Ωστόσο, η φαινομενική ισχύς της αμερικανικής οικονομίας είναι σε μεγάλο βαθμό αποτέλεσμα του ισχυρού δολαρίου.
Μετρούμενη με βάση την ισοτιμία αγοραστικής δύναμης, η οποία αντανακλά τον πραγματικό όγκο των αγαθών και των υπηρεσιών που παράγονται στο εσωτερικό, η πτώση της Αμερικής μετά το 2000 ακολουθεί στενά την πορεία της Ευρώπης. Τελικά, και οι δύο οικονομίες υποφέρουν από κάτι που είναι στην πραγματικότητα θετικό: τα αυξανόμενα εισοδήματα πολλών πρώην φτωχών ανθρώπων στον παγκόσμιο Νότο.
Η πιο σημαντική επιτυχία της Ευρώπης είναι η συνεκτική ανάπτυξη εντός του μπλοκ κατά την τελευταία δεκαετία, παρά τις διάφορες δραματικές κρίσεις τη μεταναστευτική το 2015, την πανδημία του Covid το 2020 και τον πόλεμο στην Ουκρανία από το 2022. Αυτή η εξέλιξη, που ήταν ήδη ορατή το 2024, συνεχίστηκε. Οι ανισότητες σε επίπεδο ΕΕ μειώθηκαν περαιτέρω.
Για άλλη μια φορά, μπαίνει στο παιχνίδι ένα χαρακτηριστικό των διεθνών συγκρίσεων εισοδήματος που διαμόρφωσε επίσης τη σύγκριση ΕΕ-ΗΠΑ: ο αντίκτυπος του τρόπου μέτρησης των εισοδημάτων. Οι εισοδηματικές ανισότητες στην Ευρώπη είναι επίσης πολύ χαμηλότερες όταν μετρώνται με βάση την ισοτιμία αγοραστικής δύναμης σε σύγκριση με την ονομαστική μέτρηση σε ευρώ.
Ποιοι παράγοντες οδήγησαν σε αυτή την ευνοϊκή εξέλιξη; Μακροπρόθεσμα, η ευθύνη βαρύνει κατά κύριο λόγο την αναπτυξιακή σύγκλιση στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, ενώ η κατανομή του εισοδήματος εντός των χωρών παρέμεινε σχεδόν αμετάβλητη. Ωστόσο, η κατάσταση μεταβλήθηκε μετά το 2018, όταν η ανισότητα εντός των χωρών άρχισε να μειώνεται κατά μέσο όρο, εξηγεί το Social Europe σε ανάλυσή του.
Μείωση της ανισότητας εντός των κρατών μελών
Σε μια εποχή που πολλοί διαμαρτύρονται για την αυξανόμενη ανισότητα, μπορεί να προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι οι επίσημες στατιστικές παρουσιάζουν μια διαφορετική εικόνα. Δύο λόγοι θα μπορούσαν να εξηγήσουν αυτή την ασυνέπεια. Πρώτον, οι περισσότερες διαμαρτυρίες αφορούν στην κατανομή του πλούτου, όπου η ανισότητα έχει πράγματι αυξηθεί. Δεύτερον, παρατηρούνται μεγάλες διαφορές μεταξύ των χωρών. Ενώ ορισμένες μείωσαν σημαντικά την ανισότητα, σε άλλες η κατάσταση παρέμεινε σχεδόν αμετάβλητη ή, μάλιστα, η ανισότητα αυξήθηκε.
Είναι χαρακτηριστικό ότι πολλές χώρες που παρουσίαζαν ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα ανισότητας το 2018 όπως η Ρουμανία, η Βουλγαρία, οι χώρες της Βαλτικής, η Ιταλία και η Ισπανία (με τιμές άνω του 6) μείωσαν σημαντικά την ανισότητα. Αντίθετα, ορισμένες χώρες που παραδοσιακά χαρακτηρίζονταν από ισότητα παρουσίασαν αύξηση της ανισότητας, μεταξύ των οποίων η Αυστρία, η Γαλλία, η Δανία, η Φινλανδία, η Σουηδία, η Σλοβακία και η Σλοβενία.
Η ανισότητα στην Ελλάδα
Η Ελλάδα, πάντως, βρίσκεται στη μέση περίπου, καθώς το 2018 ήταν στο 5,51 και το 2024 έφτασε στο 5,26, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, χωρίς αυτό να σημαίνει, πάντως, ότι οι πολίτες στη χώρα μας είναι σε καλύτερη κατάσταη από αυτούς στην Ιταλία ή την Ισπανία
Η ανάλυση των διαφορετικών εθνικών εξελίξεων που κρύβονται πίσω από αυτές τις αλλαγές υπερβαίνει το πεδίο εφαρμογής αυτής της σύντομης επισκόπησης. Ωστόσο, είναι πιθανό τα διάφορα μέτρα στήριξης του εισοδήματος που υιοθέτησαν οι εθνικές κυβερνήσεις κατά τη διάρκεια της πανδημίας και μετά την ενεργειακή κρίση που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία, καθώς και οι επακόλουθες κυρώσεις, να διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο.
Πολλές από τις χώρες όπου παρατηρήθηκε μείωση των ανισοτήτων συγκαταλέγονταν επίσης μεταξύ των κύριων δικαιούχων του προγράμματος Next Generation της ΕΕ, το οποίο εισήγαγε μια νέα προσέγγιση βασισμένη στο κοινό χρέος εντός του παραδοσιακά λιτού πλαισίου πολιτικής της Ένωσης.
Η Ανατολή κερδίζει έδαφος
Ο κύριος παράγοντας της μείωσης των ανισοτήτων σε επίπεδο ΕΕ ήταν η σχετικά ισχυρή ανάπτυξη της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Ο Πίνακας 2 συγκρίνει την αύξηση του κατά κεφαλήν εισοδήματος σε τρεις περιοχές της Ένωσης: τον πλούσιο βορειοδυτικό τομέα (NW), την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη (CEE) και τη νότια περιφέρεια (SP) η οποία περιλαμβάνει την Πορτογαλία, την Ισπανία, την Ιταλία, την Ελλάδα, τη Μάλτα και την Κύπρο.
Όπως δείχνει η τελευταία στήλη, το μέσο κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης αυξήθηκε κατά περίπου 300%, φθάνοντας το 44% του επιπέδου του πλούσιου βορειοδυτικού τμήματος το 2024, σε σύγκριση με το 19% το 2004.
Αντίθετα, οι μεσογειακές χώρες, οι οποίες ξεκίνησαν το 2004 με ΑΕΠ ανά κάτοικο που ανερχόταν στο 73% του πλούσιου βορειοδυτικού τμήματος, βελτίωσαν τη θέση τους μόνο μέχρι το 2009 και στη συνέχεια έχασαν αυτά τα κέρδη λόγω της χρηματοπιστωτικής κρίσης και του επακόλουθου πανικού για το δημόσιο χρέος, με τις επιζήμιες πολιτικές λιτότητας.
Η περίοδος από το 2009 έως το 2014 ήταν μια χαμένη πενταετία. Ωστόσο, αυτή η σχετική βελτίωση κρύβει μια αύξηση των απόλυτων ανισοτήτων. Όπως δείχνουν τα στοιχεία στις σειρές με την ένδειξη NWCEE και NWSP, το χάσμα μεταξύ των κατά κεφαλήν εισοδημάτων αυξήθηκε παρά την ισχυρότερη ανάπτυξη, εκτός από την περίοδο πριν από το 2009.
Ωστόσο, η σύνθεση της εισοδηματικής πυραμίδας της Ευρωπαϊκής Ένωσης μεταβάλλεται. Ενώ το 2014 μόνο το 5% των ατόμων που αποτελούσαν το φτωχότερο πεντημόριο της ΕΕ προέρχονταν από τον πλούσιο βορειοδυτικό τομέα, το 2024 το αντίστοιχο ποσοστό ανήλθε σχεδόν στο 30%. Ήταν οι κάτοικοι της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης που ξέφυγαν από το κατώτατο πεντημόριο της εισοδηματικής πυραμίδας της ΕΕ, ενώ το ποσοστό του νότου παρέμεινε ουσιαστικά σταθερό.
Όσον αφορά στο πλουσιότερο πεντημόριο, η εικόνα αντικατοπτρίζει την ίδια εξέλιξη. Το 2014, μόνο το πλουσιότερο πεντημόριο της Σλοβενίας (0,5 %) κατάφερε να εισέλθει στο ανώτατο πεντημόριο της ΕΕ. Μέχρι το 2024, το μερίδιο της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης στο πλουσιότερο πεντημόριο είχε αυξηθεί σε περίπου 12%, και πάλι σε βάρος της πλούσιας βορειοδυτικής Ευρώπης και με σταθερό το μερίδιο του νότου.
Μια πιο συνεκτική Ευρώπη
Η πρόοδος αυτή μπορεί να είναι αξιέπαινη, αλλά υπάρχει ακόμη πολύς δρόμος να διανυθεί για την επίτευξη μιας Ευρωπαϊκής Ένωσης που θα εξασφαλίζει την αρμονική ανάπτυξη μέσω της μείωσης των διαφορών που υφίστανται μεταξύ των διαφόρων περιφερειών και της καθυστέρησης των λιγότερο ευνοημένων περιφερειών, όπως απαιτούν οι Συνθήκες της ΕΕ.
Δυστυχώς, ακόμη και τα επιτεύγματα που έχουν σημειωθεί μέχρι σήμερα απειλούνται από νέες κρίσεις, από την αναβίωση των νεοφιλελεύθερων οικονομικών και κοινωνικών πολιτικών που έχουν ως μοναδικό στόχο την ανταγωνιστικότητα, καθώς και από την άνοδο του εθνικιστικού λαϊκισμού.
Η κοσμοθεωρία της Αμερικής του Τραμπ, όπως διατυπώνεται στη Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας, δεν πρέπει να επηρεάζει την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Η βελτίωση της κατάστασης των φτωχών δεν πρέπει να προκαλεί φόβο, αλλά να χαιρετίζεται είναι ηθικά και οικονομικά επιθυμητή.
Πηγή: in.gr
