Το Ιράν βρίσκεται αντιμέτωπο με μία από τις σοβαρότερες οικονομικές και γεωπολιτικές κρίσεις της σύγχρονης ιστορίας του. Η σύγκρουση γύρω από τα Στενά του Ορμούζ, η αμερικανική στρατιωτική πίεση και ο de facto ναυτικός αποκλεισμός που έχει επιβάλει η Ουάσιγκτον έχουν αρχίσει να στραγγαλίζουν την ιρανική οικονομία, χτυπώντας στο πιο ευαίσθητο σημείο της: τις εξαγωγές πετρελαίου.
Για δεκαετίες, το Ιράν στηριζόταν σχεδόν αποκλειστικά στις θαλάσσιες μεταφορές για να διοχετεύει το πετρέλαιό του στις διεθνείς αγορές και να εισάγει βασικά αγαθά, τρόφιμα και βιομηχανικό εξοπλισμό. Τώρα όμως, η γεωπολιτική πραγματικότητα αλλάζει δραματικά. Τα τάνκερ δυσκολεύονται να κινηθούν στην περιοχή, το κόστος μεταφοράς έχει εκτοξευθεί και η Τεχεράνη αναζητά απεγνωσμένα εναλλακτικές λύσεις ώστε να αποφύγει οικονομική ασφυξία.
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, η Κίνα εξελίσσεται στον βασικό «σωλήνα οξυγόνου» του Ιράν. Η Τεχεράνη επιχειρεί να μεταφέρει ολοένα μεγαλύτερο μέρος του εμπορίου της μέσω χερσαίων διαδρόμων και κυρίως μέσω σιδηροδρομικών γραμμών που συνδέουν την Κίνα με το ιρανικό έδαφος. Οι εμπορευματικές αμαξοστοιχίες από την κινεζική πόλη Σιάν προς την Τεχεράνη έχουν αυξηθεί σημαντικά μετά την έναρξη του αποκλεισμού, καθώς το Ιράν προσπαθεί να παρακάμψει την αμερικανική πίεση στις θαλάσσιες οδούς.
Πριν από την κρίση, τα δρομολόγια πραγματοποιούνταν περίπου μία φορά την εβδομάδα. Σήμερα, τα τρένα αναχωρούν κάθε τρεις ή τέσσερις ημέρες, μεταφέροντας βιομηχανικά προϊόντα, ηλεκτρονικά είδη, ανταλλακτικά αυτοκινήτων, γεννήτριες και εξοπλισμό απαραίτητο για τη λειτουργία της ιρανικής οικονομίας. Το δίκτυο περνά μέσα από το Καζακστάν και το Τουρκμενιστάν, δημιουργώντας έναν νέο εμπορικό διάδρομο που αποκτά τεράστια στρατηγική σημασία.
Η μεταφορά μέσω σιδηροδρόμων, ωστόσο, δεν μπορεί να αντικαταστήσει την ισχύ της ναυτιλίας. Ένα μόνο εμπορικό πλοίο μεταφέρει χιλιάδες κοντέινερ, ενώ κάθε τρένο από την Κίνα προς το Ιράν μεταφέρει περίπου 50 κοντέινερ. Παρ’ όλα αυτά, για την Τεχεράνη ακόμη και αυτή η περιορισμένη δυνατότητα θεωρείται κρίσιμη για την επιβίωση.
Το οικονομικό κόστος είναι ήδη τεράστιο. Η τιμή μεταφοράς ενός κοντέινερ 40 ποδών μέσω της νέας διαδρομής έχει αυξηθεί περίπου κατά 40%, αγγίζοντας τα 7.000 δολάρια. Η άνοδος αυτή αντανακλά τόσο τη γεωπολιτική αβεβαιότητα όσο και την απότομη αύξηση της ζήτησης για χερσαίες μεταφορές.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα για το Ιράν παραμένει το πετρέλαιο. Οι ενεργειακές εξαγωγές αποτελούν την καρδιά της ιρανικής οικονομίας και βασική πηγή σκληρού συναλλάγματος. Ο αμερικανικός αποκλεισμός έχει περιορίσει δραματικά τη δυνατότητα εξαγωγών, ενώ οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης γεμίζουν επικίνδυνα. Αναλυτές εκτιμούν ότι οι εξαγωγές πετρελαίου έχουν μειωθεί έως και κατά 75%, προκαλώντας σοκ στα δημόσια οικονομικά της χώρας.
Οι συνέπειες αποτυπώνονται ήδη στο εσωτερικό μέτωπο. Το ιρανικό ριάλ καταρρέει, η εμπιστοσύνη στην οικονομία εξαφανίζεται και ο πληθωρισμός ξεπερνά πλέον το 65%. Η ισοτιμία έχει φτάσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, με περίπου 1,8 εκατομμύρια ριάλ ανά δολάριο, δημιουργώντας εκρηκτικές κοινωνικές πιέσεις. Οι εισαγωγές βασικών αγαθών μειώνονται απότομα, ενώ ο φόβος ελλείψεων και κοινωνικής αναταραχής μεγαλώνει.
Η Ουάσιγκτον θεωρεί ότι η στρατηγική της αποδίδει. Αμερικανοί αναλυτές υποστηρίζουν ότι ο αποκλεισμός λειτουργεί μέσω τριών βασικών μηχανισμών: της μείωσης των πετρελαϊκών εσόδων, της εξάντλησης των αποθεμάτων και της πρόκλησης χρηματοπιστωτικού πανικού στο εσωτερικό του Ιράν. Η πίεση αυτή, σύμφωνα με αρκετούς οικονομολόγους, ενδέχεται να αναγκάσει τελικά την Τεχεράνη να επιστρέψει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων υπό δυσμενέστερους όρους.
Την ίδια στιγμή, η Κίνα προσπαθεί να ισορροπήσει σε ένα εξαιρετικά δύσκολο γεωπολιτικό σκηνικό. Από τη μία πλευρά, το Πεκίνο παραμένει ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου και σημαντικός επενδυτής στην περιοχή. Από την άλλη, δεν επιθυμεί ανοιχτή σύγκρουση με τις Ηνωμένες Πολιτείες ούτε αποσταθεροποίηση στον Περσικό Κόλπο, όπου κινεζικά συμφέροντα αξίας εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων βρίσκονται σε κίνδυνο.
Για αυτόν τον λόγο, η Κίνα ακολουθεί διπλή στρατηγική. Δημόσια ζητά αποκλιμάκωση και επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, ενώ παράλληλα ενισχύει αθόρυβα τις χερσαίες εμπορικές συνδέσεις με το Ιράν. Το Πεκίνο γνωρίζει ότι ένα πλήρως απομονωμένο Ιράν θα μπορούσε να οδηγηθεί σε εσωτερική κατάρρευση ή σε ακόμη πιο απρόβλεπτες κινήσεις στην περιοχή.
Το Ιράν, από την πλευρά του, προσπαθεί να μετατρέψει τη γεωγραφία του σε πλεονέκτημα. Εδώ και χρόνια επενδύει σε έναν τεράστιο χερσαίο εμπορικό ιστό που συνδέει την Κίνα, την Κεντρική Ασία, το Αφγανιστάν, τη Ρωσία και τελικά την Ευρώπη. Η νέα πραγματικότητα επιταχύνει αυτά τα σχέδια.
Η σιδηροδρομική γραμμή Χαφ-Χεράτ προς το Αφγανιστάν, οι διάδρομοι μέσω Ουζμπεκιστάν και Τουρκμενιστάν, αλλά και ο μεγάλος βόρειος-νότιος άξονας προς τη Ρωσία αποκτούν πλέον ζωτική σημασία για την επιβίωση της ιρανικής οικονομίας. Η Τεχεράνη πιστεύει ότι στο μέλλον θα μπορεί να εξάγει ακόμη και καύσιμα ή πετροχημικά προϊόντα μέσω αυτών των χερσαίων δικτύων.
Παράλληλα, αυξάνεται κατακόρυφα και η ζήτηση για οδικές μεταφορές μέσω Τουρκίας, ιδιαίτερα για τρόφιμα και βασικά καταναλωτικά αγαθά. Οι χερσαίες διαδρομές μετατρέπονται έτσι σε εναλλακτικό «σωσίβιο» για μια χώρα που μέχρι πρόσφατα εξαρτιόταν σχεδόν ολοκληρωτικά από τη θάλασσα.
Το μεγάλο ερώτημα πλέον είναι αν αυτό το δίκτυο αρκεί για να κρατήσει όρθια την ιρανική οικονομία. Οι περισσότεροι αναλυτές συμφωνούν πως όχι — τουλάχιστον όχι σε βάθος χρόνου. Οι σιδηρόδρομοι και οι δρόμοι δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη δυναμική των θαλάσσιων εμπορικών οδών ούτε να στηρίξουν μόνοι τους μια οικονομία που βασίζεται σχεδόν μονοδιάστατα στις εξαγωγές ενέργειας.
Ωστόσο, η Τεχεράνη δεν φαίνεται να έχει πολλές επιλογές. Με τα Στενά του Ορμούζ να έχουν μετατραπεί σε πεδίο γεωπολιτικής σύγκρουσης και τον αμερικανικό στόλο να ελέγχει σε μεγάλο βαθμό τη θαλάσσια κυκλοφορία, το Ιράν επιχειρεί να ξανασχεδιάσει ολόκληρη την εμπορική του γεωγραφία πάνω σε ράγες, φορτηγά και συμμαχίες της ασιατικής ενδοχώρας.
Η μάχη πλέον δεν δίνεται μόνο στη θάλασσα, αλλά και στους σιδηροδρομικούς διαδρόμους της Ευρασίας.
Πηγή: tanea.gr
