Η εκλογική περιφέρεια του Μέικερφιλντ στα νότια περίχωρα του Μάντσεστερ προσφέρει στον επισκέπτη μια τυπική εικόνα της επαρχιακής Αγγλίας, κάπως «γκρίζα», μεσοαστική, με υψηλά ποσοστά ιδιοκατοίκησης, μεσαία εισοδήματα και έναν πληθυσμό συντριπτικά ντόπιο. Σε έναν διαφορετικό κόσμο, η αναφορά της στις σελίδες μιας μεγάλης ελληνικής εφημερίδας θα μπορούσε να εκληφθεί ως εκκεντρικότητα. Και όμως, οι εκεί αναπληρωματικές βουλευτικές εκλογές της 18ης Ιουνίου συνιστούν τρόπον τινά ευρωπαϊκό γεγονός, καθώς ενδέχεται να αναδείξουν τον επόμενο ένοικο της Ντάουνινγκ Στριτ. Και το όνομα αυτού; Αντι Μπέρναμ. Πέραν τούτου, η αναμέτρηση προσφέρει μια θαυμάσια μικρογραφία ολόκληρου του βρετανικού πολιτικού τοπίου, όπως διαμορφώνεται τους τελευταίους μήνες.
Στα αριστερά, ο Μπέρναμ, δήμαρχος του Μάντσεστερ από το 2017 και άλλοτε υπουργός του Γκόρντον Μπράουν, μάλλον κέρδισε σε κύρος αφού εγκατέλειψε την κεντρική πολιτική σκηνή. Εχοντας ηττηθεί δύο φορές στον αγώνα για την ηγεσία των Εργατικών, κατέφυγε στον Βορρά και μετέτρεψε το Μάντσεστερ σε προσωπικό του προπύργιο, αποκαλούμενος σήμερα «βασιλιάς του Βορρά». Από την άλλη, οι επικριτές του θυμίζουν ένα ανέκδοτο που υπαινίσσεται την έλλειψη ιδεολογικής του συνέπειας: μπαίνει στο μπαρ ένας οπαδός του Μπράουν, ένας του Κόρμπιν και ένας του Μίλιμπαντ, και ο μπάρμαν χαιρετά «καλησπέρα σας, κύριε Μπέρναμ». Σήμερα όμως, με την ολοένα πιο απελπισμένη βάση του κόμματος να τον προτιμά συντριπτικά έναντι του βαθιά αντιδημοφιλούς πρωθυπουργού Στάρμερ, του αρκεί μία βουλευτική έδρα για να διεκδικήσει την πρωθυπουργία. Την έδρα αυτή του την παρέδωσε, με κίνηση σχεδόν φεουδαρχικής αφοσίωσης, ένας νεαρός βουλευτής, ο οποίος παραιτήθηκε τον περασμένο μήνα για να του ανοίξει τον δρόμο.
Στη δεξιά όχθη, η εικόνα είναι ακόμη πιο διδακτική, και τούτο διότι αυτή η περιφέρεια, αν και πάλαι ποτέ προνομιακή για τους Εργατικούς, κατακτήθηκε ολοσχερώς στις αυτοδιοικητικές εκλογές του περασμένου Μαΐου από το υπερσυντηρητικό κόμμα Reform UK του Νάιτζελ Φάρατζ. Υποψήφιός του είναι ένας ντόπιος υδραυλικός, ο Ρόμπερτ Κένιον, τον οποίο ο Φάρατζ βάφτισε σημαιοφόρο σε μια μάχη «Δαβίδ εναντίον Γολιάθ».
Οι δημοσκοπήσεις δίνουν μεν προβάδισμα στον Μπέρναμ, οριακό δε, της τάξεως του 3%, κάτι αδιανόητο για μια έδρα που οι Εργατικοί κρατούσαν στο παρελθόν με άνεση χιλιάδων ψήφων. Η βρετανική Δεξιά όμως φαίνεται να μαθαίνει γρήγορα την τέχνη της πολυδιάσπασης από την Αριστερά, καθώς ένα νέο κόμμα στα δεξιά του Φάρατζ, το Restore Britain του Ρούπερτ Λόου, ενός αποσχισθέντος βουλευτή ακόμη σκληρότερης γραμμής στο Μεταναστευτικό, διεκδικεί περίπου ένα 7% που προέρχεται ολόκληρο από τη δεξαμενή του Reform UK. Μάλιστα μεταξύ των υποστηρικτών του Λόου συγκαταλέγεται και ο μεγιστάνας Ιλον Μασκ.
Η Ιστορία εδώ αποτελεί οδηγό και προειδοποίηση. Τον Φεβρουάριο του 1935, στην ασφαλή συντηρητική έδρα του Γουέιβερτρι στο Λίβερπουλ, ο αντισυμβατικός γιος του Ουίνστον Τσόρτσιλ, Ραντόλφ, κατέβηκε ως «ανεξάρτητος Συντηρητικός» για να εκφράσει τη δυσαρέσκεια της σκληρής Δεξιάς προς την επίσημη ηγεσία του κόμματος. Φυσικά, το μόνο που κατάφερε ήταν να διασπάσει τη δεξιά ψήφο και να παραδώσει μια έδρα με πλειοψηφία 24.000 ψήφων στον αιφνιδιασμένο υποψήφιο των Εργατικών. Περίπου ενενήντα χρόνια μετά, στο γειτονικό Μάντσεστερ, η διάσπαση της δεξιάς ψήφου ενδέχεται να εκλέξει έναν άλλον αριστερό υποψήφιο σε μια περιοχή που κατά πλειοψηφία ψηφίζει πλέον Δεξιά. Οσο για τους Συντηρητικούς, το κάποτε φυσικό κόμμα εξουσίας, αυτοί δεν αποτελούν καν μέρος της εξίσωσης.
Εδώ αναδύεται το βαθύτερο νόημα της αναμέτρησης. Επί περίπου έναν αιώνα το βρετανικό πολιτικό σύστημα στηριζόταν στην ομαλή εναλλαγή δύο κομμάτων, σε μια σταθερότητα που οι ηπειρωτικοί Ευρωπαίοι συχνά ζήλευαν κρυφά. Η εικόνα αυτή ανήκει πλέον στο παρελθόν. Το κατακερματισμένο πολιτικό σκηνικό πέντε κομμάτων άνω του 10% ώθησε πρόσφατα τους «Financial Times» να κάνουν λόγο για ιταλοποίηση της βρετανικής πολιτικής. Η ίδια η περιφέρεια του Μέικερφιλντ με τους δεκατέσσερις υποψηφίους της – ανάμεσά τους κι ένας διαστημικός πολεμιστής ονόματι Κόμης Σκουπιδοτενεκές (μία από τις αξιολάτρευτες εκκεντρικότητες μιας πολιτικής σκηνής που δεν αρέσκεται να παίρνει τον εαυτό της υπερβολικά στα σοβαρά) – αποτυπώνει με κωμικοτραγική ακρίβεια αυτόν τον κατακερματισμό.
Στους δρόμους του Μέικερφιλντ η εκστρατεία βρίσκεται αυτές τις ημέρες σε όλη της την ένταση. Συνεργεία του Reform μοιράζουν φυλλάδια για τη μετανάστευση και το κόστος ζωής, τα επιτελεία των Εργατικών επικαλούνται το πρόσωπο και τη θητεία του Μπέρναμ, ενώ ο ίδιος ο δήμαρχος διασχίζει τις γειτονιές με εγκάρδια οικειότητα, παριστάνοντας τον «απλό πολίτη». Την ίδια στιγμή η συζήτηση στις παμπ και στα ποδοσφαιρικά γήπεδα περιστρέφεται γύρω από την καθημερινή φθορά, τους ατελείωτους χρόνους αναμονής στα νοσοκομεία και το κλείσιμο των καταστημάτων στον κεντρικό δρόμο.
Τελικά φαίνεται πως η σταθερότητα ενός εκλογικού συστήματος δεν είναι ποτέ αιώνια και ακόμη και οι παλαιότερες δημοκρατίες μπορούν να δουν τα θεμέλιά τους να κλονίζονται μέσα σε λίγα μόλις χρόνια. Η δυσαρέσκεια των πολιτών, όταν δεν βρίσκει διέξοδο στα παραδοσιακά κόμματα, αναζητεί νέους εκφραστές με ταχύτητα που εκπλήσσει τους πάντες, και τότε είναι η στιγμή που ένας φιλόδοξος πολιτικός μπορεί να ανατρέψει τη ροή των πραγμάτων. Αν ο Μπέρναμ κερδίσει την επόμενη εβδομάδα, θα έχει μάλλον εξασφαλίσει το εισιτήριο για την πρωθυπουργία. Σε κάθε περίπτωση, η λαϊκή ετυμηγορία σε αυτή τη μικρή γωνιά της Αγγλίας θα ακουστεί πολύ πέρα από τα σύνορά της, σε όλες τις δημοκρατίες που παρακολουθούν, με ανησυχία ή με ανακούφιση, την ίδια τους την εικόνα να τρεμοπαίζει στον καθρέφτη.
Ο Ιωάννης Χουντής ντε Φάμπρι είναι ιστορικός των ιδεών, συγγραφέας και σύμβουλος στην Βουλή των Λόρδων
Πηγή: tanea.gr
