Σε μιά εποχή, όπου η δημόσια διοίκηση καλείται να αποδείξει καθημερινά, ότι υπηρετεί τον πολίτη και όχι τον εαυτό της ·
εμφανίζονται – κατά καιρούς – διοικητικά 'μοντέλα', άτινα ομοιάζουν περισσότερο με κοινωνικά πειράματα, παρά με θεσμική διακυβέρνηση.
Μοντέλα :
— όπου η έννοια της ευθύνης διαχέεται επιμελώς ,
— η αξιοκρατία αντιμετωπίζεται ως 'ιδεολογικό αξεσουάρ' ...
— και η διαφάνεια μετατρέπεται σε διακοσμητικό σύνθημα, σε τοίχους συνεδριάσεων.
Το σύγχρονο διοικητικό παράδοξο, δεν είναι η ύπαρξη λαθών — αυτά είναι ανθρώπινα.
Είναι η συστηματική "παραγωγή" τους (των λαθών) σε βιομηχανική κλίμακα ·
συνοδευόμενη από μιά σχεδόν "καλλιτεχνική" ικανότητα μετακύλισης ευθυνών, προς κάθε πιθανή κατεύθυνση ...
Εκτός από την προφανή... (!)
Η εικόνα που σχηματίζεται, θυμίζει οργανισμό λειτουργούντα με δύο ταχύτητες ...
Από την μία — δημόσιες ανακοινώσεις για μεταρρυθμίσεις, ενίσχυση δομών, χρηματοδοτήσεις και «ισχυρά συστήματα».
Από την άλλη — εσωτερικές δυσλειτουργίες, διοικητικές εκκρεμότητες και μιά μόνιμη αίσθηση προσωρινότητας σε κρίσιμες θέσεις ευθύνης.
Η Νέα Φιλοσοφία της Επιλογής Προσώπων
Στην θεωρία, οι δημόσιες θέσεις ευθύνης καταλαμβάνονται με βάση τα προσόντα, την εμπειρία και τις θεσμικές διαδικασίες.
Στην πράξη, σε ορισμένες περιπτώσεις φαίνεται να εφαρμόζεται μιά πιό … "ευέλικτη" προσέγγιση — η διοίκηση μέσω 'κύκλων εμπιστοσύνης' ... (!)
Δεν είναι απαραίτητα παράνομο.
Είναι όμως πολιτικά και ηθικά επικίνδυνο!
Όταν οι οργανισμοί λειτουργούν με βάση τις 'προσωπικές ισορροπίες' , δημιουργούνται τα ακόλουθα τρία φαινόμενα:
1. Διοικητική ασάφεια.
2. Θεσμική ανασφάλεια στους υπαλλήλους.
3. Απώλεια εμπιστοσύνης, από την κοινωνία.
Κι' όταν αυτά συνδυαστούν, η διοίκηση αρχίζει να θυμίζει περισσότερο ιδιωτικό γραφείο 'εξυπηρέτησης σχέσεων' — παρά δημόσιο θεσμό!
Η Τέχνη της Διοικητικής Σιωπής
Ένα από τα πιό εντυπωσιακά φαινόμενα της σύγχρονης δημόσιας ζωής — είναι η 'επιλεκτική άγνοια' ...
Οι αποφάσεις λαμβάνονται.
Οι επιλογές γίνονται.
Οι συνέπειες εμφανίζονται!
Και ξαφνικά (!) — κανείς δεν γνωρίζει τίποτα !
Το φαινόμενο αυτό δεν είναι απλώς πολιτικό.
Είναι ψυχολογικό.
Δημιουργεί μία "κουλτούρα" , όπου το λάθος δεν διορθώνεται — απλώς ξεχνιέται ... μέχρι να αντικατασταθεί από το επόμενο ... {Όντως πρόκειται γι ακαλλιέργεια.}
Δημόσια Υγεία — ο Τομέας, που Δεν Συγχωρεί Πειραματισμούς
Υπάρχουν τομείς, όπου η διοικητική αστάθεια είναι απλώς ενοχλητική.
Και υπάρχουν τομείς — όπου γίνεται επικίνδυνη !
Η δημόσια υγεία ανήκει ξεκάθαρα στην δεύτερη κατηγορία.
Εκεί δεν υπάρχει περιθώριο για
προσωρινές λύσεις επ’ αόριστον,
θολά διοικητικά σχήματα,
εσωτερικές ισορροπίες εξουσίας!
Επειδή, κάθε καθυστέρηση μεταφράζεται σε πραγματικές συνέπειες για πραγματικούς ανθρώπους!
Η Δημόσια Ρητορική ως Καθρέφτης Αυτοεπιβεβαίωσης
Παράλληλα, η δημόσια επικοινωνία συνεχίζει να λειτουργεί σε δικό της σύμπαν.
Ανακοινώσεις για:
— ενίσχυση δομών,
— νέα κονδύλια,
— αναβαθμίσεις υπηρεσιών,
— κοινωνική ευαισθησία .
Όλα σωστά.
Όλα απαραίτητα.
Αλλά η κοινωνία δεν αξιολογεί μόνον τις προθέσεις.
Αξιολογεί τ' αποτελέσματα!
Κι' όταν η καθημερινότητα των υπηρεσιών δεν συμβαδίζει με την επικοινωνιακή , απαιτούμενη εικόνα — δημιουργείται αυτό, που οι κοινωνιολόγοι αποκαλούν «θεσμική κόπωση».
Ο πολίτης δεν θυμώνει.
Απλώς παύει να πιστεύει.
Η Γραφειοκρατία ως Μηχανισμός Εξουσίας
Ένα άλλο χαρακτηριστικό σύμπτωμα τέτοιων διοικητικών μοντέλων — είναι η μετατροπή της γραφειοκρατίας , από εργαλείο οργάνωσης , σε εργαλείο ελέγχου.
Όταν:
— κάποιοι ελέγχονται συνεχώς,
— άλλοι σπάνια,
— και κάποιοι σχεδόν ποτέ ...
Τότε η γραφειοκρατία παύει να είναι διαδικασία.
Γίνεται πολιτική πρακτική!
Το Φαινόμενο της Εσωτερικής Φθοράς
Οι μεγαλύτερες κρίσεις σε οργανισμούς δεν ξεκινούν από εξωτερικούς εχθρούς.
Ξεκινούν από εσωτερική φθορά!
Όταν οι εργαζόμενοι νιώθουν:
ανασφάλεια,
αδικία,
απουσία προοπτικής ...
Τότε η παραγωγικότητα καταρρέει , πολύ πριν καταρρεύσουν οι δομές !
Και τότε ξεκινάει τό πιό επικίνδυνο στάδιο ...
'Ητοι η σιωπηλή παραίτηση — όχι από την θέση , αλλά από την προσπάθεια !
Η Πολιτική Ευθύνη Δεν Μεταβιβάζεται
Στην Δημοκρατία υπάρχει ένας κανόνας — η ευθύνη ανεβαίνει πάντα προς τα πάνω.
Δεν μεταφέρεται σε:
συμβούλους,
συνεργάτες,
υπηρεσιακά στελέχη.
Η πολιτική εξουσία δεν είναι απλώς προνόμιο.
Είναι η πλήρης ευθύνη των αποφάσεων!
Κι' όταν αυτό ξεχνιέται — τότε η διοίκηση αρχίζει να λειτουργεί σαν σύστημα , άνευ κέντρου βάρους!
Η Κοινωνία Δεν Ζητά Τελειότητα
Ζητάει τρία πράγματα:
Σοβαρότητα,
Συνέπεια,
Ειλικρίνεια.
Τα λάθη συγχωρούνται ...
Η αλαζονεία όμως — ποτέ!
Το Σημείο Καμπής
Κάθε διοίκηση φτάνει κάποια στιγμή στο κρίσιμο σημείο καμπής.
Εκεί όπου πρέπει να επιλέξει:
— Μεταρρύθμιση , ή αναπαραγωγή.
— Διαφάνεια , ή εσωστρέφεια
— Θεσμική λειτουργία , ή προσωπική διαχείριση.
Η ιστορία δείχνει, ότι όσοι αγνοούν αυτό το σημείο — τελικά το συναντούν με πολύ πιό βίαιο τρόπο.
Το Μεγάλο Ερώτημα
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι άν υπάρχουν προβλήματα.
Το ερώτημα είναι — άν υπάρχει βούληση να διορθωθούν.
Διότι, σε τελική ανάλυση, η διοίκηση δεν κρίνεται από τις δηλώσεις της.
Κρίνεται, από το αποτύπωμα που αφήνει στην καθημερινότητα των πολιτών.
Και η ιστορία της δημόσιας διοίκησης είναι γεμάτη από παραδείγματα ανθρώπων, που "πίστεψαν" ότι ελέγχουν το σύστημα — μέχρι την στιγμή, που το σύστημα τους ξεπέρασε.
Επίλογος
Η δημοκρατία δεν λειτουργεί με βάση την εικόνα.
Λειτουργεί με βάση την εμπιστοσύνη.
Και η εμπιστοσύνη δεν χτίζεται με ανακοινώσεις.
Χτίζεται με πράξεις!
Καθημερινά.
Αθόρυβα.
Συστηματικά.
Διότι, στο τέλος, κάθε διοίκηση αφήνει δύο πράγματα πίσω της:
— Τις αποφάσεις της
— Και την μνήμη τους!
