Για αλλαγή ας ξεκινήσουμε με τα λεγόμενα hard facts, τα αδιαμφισβήτητα δεδομένα. Η επιστήμη είναι σαφής. Η συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα συνεχίζει να αυξάνει, ύστερα από 30+ χρόνια συζητήσεων της διεθνούς κοινότητας και διεθνών συμφωνιών για τον περιορισμό της. Σύμφωνα με την επιστήμη, χρειάζεται να πετύχουμε την πλήρη απανθρακοποίηση της οικονομίας μέσα στα επόμενα 15 χρόνια, ώστε να μη βιώσουμε τις πλέον καταστροφικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
Τα τελευταία 10 χρόνια είναι τα θερμότερα που έχουν καταγραφεί από τότε που έχουμε μετρήσεις της θερμοκρασίας του πλανήτη μας (περίπου το 1850). Τα ακραία καιρικά φαινόμενα έχουν πολλαπλασιαστεί, γίνονται πιο συχνά και πιο ισχυρά και οι επιπτώσεις τους (οικονομικές απώλειες και ανθρώπινες ζωές) όλο και πιο βαριές. Περιοχές του πλανήτη όπως η Ανατολική Μεσόγειος, που αποτελούν hot spots της κλιματικής αλλαγής (ήτοι περιοχές που βιώνουν πιο γρήγορα και πιο έντονα τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής), ήδη καταγράφουν σημαντική αύξηση της μέσης θερμοκρασίας σε αέρα και θάλασσα, αλλαγές στις βροχοπτώσεις (λιγότερες και πιο έντονες) και σημαντική μείωση στη χιονοκάλυψη (συνεπώς μείωση στο διαθέσιμο νερό). Οι αλλαγές στα κλιματικά δεδομένα επηρεάζουν πλέον αρνητικά τον πρωτογενή τομέα (γεωργία, αλιεία, μυδοκαλλιέργεια).
Ας το πάρουμε όμως από την αρχή καθώς τίποτα από τα παραπάνω δεν συνιστά πλέον είδηση.
Ηδη από τη δεκαετία του 1970, μεγάλες πετρελαιοβιομηχανίες ανέθεσαν σε ομάδα επιστημόνων έρευνα σχετικά με τις επιπτώσεις στην ατμοσφαιρική ρύπανση από τη χρήση ορυκτών καυσίμων. Η έρευνα κατέληξε να προβλέψει αυτό που σήμερα ονομάζουμε κλιματική αλλαγή (ανθρωπογενώς επιταχυνόμενο φαινόμενο του θερμοκηπίου) και περιέγραψε με ακρίβεια τι περιμένουμε μέσα στα επόμενα χρόνια. Οι πετρελαιοβιομηχανίες έθαψαν την έρευνα βαθιά και δαπάνησαν πολλά εκατομμύρια για να δυσφημήσουν και να χλευάσουν κάθε προσπάθεια ανάδειξης του προβλήματος. Ολα αυτά τεκμηριωμένα και με αποδείξεις.
Η διεθνής κοινότητα αναγνώρισε το παγκόσμιο πρόβλημα και κατανόησε την ανάγκη δημιουργίας μια διεθνούς συνθήκης για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής (μιας και τα όποια μονομερή μέτρα θα ήταν αναποτελεσματικά) ήδη από το 1992, στην ιστορική διάσκεψη του Ρίο. Αρα γνωρίζουμε και συζητάμε για την κλιματική αλλαγή, σε παγκόσμιο επίπεδο, εδώ και 34 χρόνια τουλάχιστον. Οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου όμως συνεχίζουν να αυξάνουν.
Στο σημείο αυτό αξίζει να τονίσουμε μια άβολη αλήθεια: το διοξείδιο του άνθρακα, πρακτικά, είναι απέθαντο. Αυτό που σήμερα απελευθερώνεται στο περιβάλλον, θα μείνει εκεί για 50-100 χρόνια και θα συνεχίσει να επηρεάζει το κλίμα της γης, όποια μέτρα και αν πάρουμε (μετά την απελευθέρωσή του). Γι’ αυτό η επιστήμη επιμένει ότι τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν, οι απαραίτητες δράσεις για τη μείωση των εκπομπών, πρέπει να είναι εμπροσθοβαρή, ενώ εισάγει επίσης την έννοια του ισοζυγίου άνθρακα (carbon budget) που μας δίνει τη συνολική ποσότητα διοξειδίου που μπορεί να απελευθερωθεί στον πλανήτη ώστε να μην ξεπεράσουμε το κρίσιμο όριο του 1,5oC (αύξηση της μέσης θερμοκρασίας της γης σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα).
Αρα, όσα αέρια θερμοκηπίου (κυρίως διοξείδιο του άνθρακα και μεθάνιο) παράγουμε σήμερα και αύριο, θα παραμείνουν ενεργά για αρκετές δεκαετίες. Οι αιτιάσεις περί της χρήσης αερίου ως προσωρινής λύσης είναι επιστημονικά έωλες καθώς, χρησιμοποιώντας το ¼ (25%) των ήδη γνωστών αποθεμάτων ορυκτών καυσίμων του πλανήτη θα ξεπεράσουμε το όριο ασφαλείας του 1,5οC. Η αναζήτηση νέων κοιτασμάτων είναι βέβαιο ότι επιταχύνει περαιτέρω την κλιματική αλλαγή.
Ναι, προφανώς υπάρχουν βελτιώσεις, έχει σημειωθεί πρόοδος. Οι διεθνείς συμφωνίες (Συνθήκη των Παρισίων) εχουν καταλήξει σε δεσμευτικούς στόχους για τη μείωση και τον μηδενισμό των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Οι χώρες αναμένεται να δημοσιοποιήσουν τα εθνικά τους σχέδια τα οποία εξηγούν πώς οι σημερινές επιλογές τους σε τομείς που επηρεάζουν την κλιματική αλλαγή συνάδουν με την επίτευξη του επιθυμητού περιορισμού της αύξησης της μέσης θερμοκρασίας του πλανήτη. Αν και η πλειονότητα των χωρών απέχει ακόμα από τους αντίστοιχους στόχους, υπάρχει σημαντική διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ), κυρίως του ήλιου, του αέρα, της βιομάζας και του νερού. Διεθνείς συμφωνίες και επιστήμη κατατείνουν προς την ανάγκη για πλήρη απανθρακοποίηση, το αργότερο μέχρι το 2050.
Ατυχώς, η επιμονή στα επιστημονικά δεδομένα και τις αντίστοιχες εκτιμήσεις περί την κλιματική αλλαγή περιόρισαν την όλη συζήτηση σε θέματα ενέργειας, ενεργειακού μείγματος, και άφησαν απέξω τόσο την κοινωνία όσο και άλλους κρίσιμους τομείς και δραστηριότητες που επηρεάζουν το κλίμα της γης όπως η βιοποικιλότητα, τα δασικά οικοσυστήματα και οι υγιείς ωκεανοί, η γεωργία, οι μεταφορές και ο σχεδιασμός των πόλεων.
Η ανάπτυξη των ΑΠΕ έγινε χωρίς μέριμνα για συμμετοχή τη κοινωνίας στην απαραίτητη μετάβαση σε οικονομία μηδενικών εκπομπών. Η μετάβαση λοιπόν έχει ξεκινήσει αποσπασματικά και με την κοινωνία να μην έχει κατανοήσει επαρκώς το διακύβευμα ενώ ταυτόχρονα δεν μπορεί να δει τι μπορεί να κάνει η ίδια, ποια θα είναι τα οφέλη για την ίδια από τη μετάβαση. Το γεγονός ότι η ανάπτυξη των ΑΠΕ παραπέμπει σε ένα ελντοράντο – μια κούρσα για μεγαλοεπενδυτές και ενεργειακούς ομίλους – αυξάνει την απόσταση της κοινωνίας από τη συμμετοχή στην επίλυση του προβλήματος.
Οι κυβερνητικές παλινωδίες όπως εκφράζονται μέσα από τα εθνικά σχέδια για εξορύξεις αερίου από τα βάθη των θαλασσών μας, αλλά και από τη δημιουργία υποδομών που θα δέσουν τουλάχιστον για 30 χρόνια τη χώρα στο αέριο, κάνουν ακόμα πιο δύσπιστη την κοινωνία.
Ο πρόεδρος Τραμπ, με τη σειρά του, έδωσε ενα σαφές στίγμα πριν καν εκλεγεί (drill baby drill). Η συνέχεια ήταν σαρωτική καθώς ουσιαστικά αμφισβήτησε την επιστήμη, ζήτησε από τον ΟΗΕ να μη χρησιμοποιεί τον όρο κλιματική αλλαγή, κατήργησε – έκοψε τη χρηματοδότηση σε επιστημονικές ομάδες και επιτροπές που ασχολούνται με την κλιματική αλλαγή, και όλα αυτά για να μεγιστοποιήσει το κέρδος πετρελαϊκών ομίλων που τον στηρίζουν. Ο αμερικανός πρόεδρος φαίνεται να βρίσκει μιμητές. Η ελληνική κυβέρνηση, ενώ αναγνωρίζει την απειλή της κλιματικής αλλαγής και προωθεί την ανάπτυξη των ΑΠΕ, ταυτόχρονα προωθεί εξορύξεις, αγωγούς, υποδομές αερίου (εν μέρει έχει υιοθετήσει την ενεργειακή ατζέντα Τραμπ).
Η αλήθεια είναι ότι η κλιματική αλλαγή και οι επιπτώσεις της δείχνουν απόλυτη αδιαφορία στις επιλογές του αμερικανού προέδρου και των ομοίων του, όπως και στις επενδυτικές ορέξεις της ελληνικής κυβέρνησης αλλά και κάθε κυβέρνησης που εν έτει 2026 και υπό τα ακλόνητα δεδομένα θερμοκρασιών – ξηρασίας – καυσώνων – βροχοπτώσεων των τελευταίων ετών βλέπει μέλλον στα ορυκτά καύσιμα.
Η κλιματική αλλαγή είναι εδώ και ήρθε για να μείνει. Αδιαφορεί για το αν «το θέμα πουλάει» ή αν «έχει κουράσει». Γιατι πέρα από την επικοινωνια, τα αφηγήματα και το story telling, υπάρχει μια σκληρή πραγματικότητα: το κλίμα της γης αλλάζει πολύ πιο γρήγορα από τις αρχικές επιστημονικές προβλέψεις. Οι περιοχές του πλανήτη που βιώνουν επί σειρά ημερών θερμοκρασίες που ξεπερνούν τους 40oC έχουν αυξηθεί (με κάποιο τρόπο μας δείχνουν τι μας περιμένει στη χώρα μας). Η χιονοκάλυψη εμφανίζει σημαντική μείωση, με αποτέλεσμα μείωση στα διαθέσιμα υδατικά αποθέματα. Ο ακατάλληλος σχεδιασμός των πόλεων επιδεινώνει το πρόβλημα (μην μπερδεύουμε την κλιματική αλλαγή με την ανθρώπινη απληστία και βλακεία). Και η χώρα μας βρίσκεται στις λίγες περιοχές του πλανήτη που βιώνουν πιο γρήγορα και πιο έντονα τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής (hot spot).
Οσο καθυστερούμε να πάρουμε τα απαραίτητα μέτρα (ήτοι την πλήρη απανθρακοποίηση της οικονομίας) τόσο οι λύσεις θα γίνονται πιο ακριβές, πιο δύσκολες, πιο άδικες. Ναι, η κλιματική αλλαγή χτυπάει πρώτα απ’ όλους αυτούς που έχουν τη λιγότερη συμμετοχή στο πρόβλημα (τους οικονομικά πιο αδύναμους). Ο λόγος που δεν προχωρά η κοινωνία μας στην απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα δεν είναι η έλλειψη της απαραίτητης τεχνολογίας ή το κόστος της. Δεν προχωράμε στην απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα επειδή η εξάρτηση από αυτά αποφέρει κέρδη δισεκατομμυρίων σε ενεργειακούς κολοσσούς. Η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής δεν είναι μια όμορφη ιστορία ελπίδας, αλλά ένας αγώνας δρόμου απέναντι στους πιο ισχυρούς παίκτες του πλανήτη που επηρεάζουν τη λήψη αποφάσεων σε εθνικό και διεθνές επίπεδο.
Σε αυτό τον εντελώς άνισο αγώνα, μόνα μας όπλα είναι η επιστήμη, η επιμονή, η μη αποδοχή της αδικίας, η συμμετοχή της κοινωνίας. Εχουμε ήδη κάνει πολύ δρόμο και δεν θα κάνουμε πίσω. Ναι, θα υπάρχουν πισωγυρίσματα αλλά…το ποτάμι δεν γυρίζει πίσω. Ηδη, το 2013, οι παγκόσμιες επενδύσεις σε ΑΠΕ ξεπέρασαν αυτές σε ορυκτά καύσιμα. Αν πριν από μερικά χρόνια κάποιος σας έλεγε ότι το 2026 πάνω από τη μισή ηλεκτρική ενέργεια που καταναλώνουμε στην Ελλάδα θα προερχόταν από τον ήλιο και τον αέρα, θα τον πιστεύατε; Κι όμως, το έχουμε καταφερει!
Πηγή: tanea.gr
