Πώς ο αναδυόμενος υπερεθνικισμός και η συστηματική περιφρόνηση των διεθνών κανόνων οδηγούν την παγκόσμια τάξη πραγμάτων σε μια επικίνδυνη και ανεξέλεγκτη αποσύνθεση Υπό μία έννοια, η ισραηλινοαμερικανική επίθεση στο Ιράν απλώς συνεχίζει μια γνώριμη πλέον πορεία: τη
Πώς ο αναδυόμενος υπερεθνικισμός και η συστηματική περιφρόνηση των διεθνών κανόνων οδηγούν την παγκόσμια τάξη πραγμάτων σε μια επικίνδυνη και ανεξέλεγκτη αποσύνθεση
Υπό μία έννοια, η ισραηλινοαμερικανική επίθεση στο Ιράν απλώς συνεχίζει μια γνώριμη πλέον πορεία: τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, την κατάληψη του Ναγκόρνο-Καραμπάχ από το Αζερμπαϊτζάν το 2023, την καταστροφή της Γάζας και τις επιθέσεις του Ισραήλ σε Συρία και Λίβανο μεταξύ 2024 και 2025, καθώς και την απαγωγή του προέδρου Νικολάς Μαδούρο από τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής.
Όπως επισημαίνει στο Social Europe ο Έρβιν βαν Φέιν του ολλανδικού ινστιτούτου διεθνών σχέσεων Clingendael, οι ηγετικές ομάδες αυτών των χωρών μοιράζονται μια έντονη αίσθηση ανωτερότητας απέναντι στη γειτονιά τους και, σε ορισμένες περιπτώσεις, απέναντι στον υπόλοιπο κόσμο, επιδεικνύοντας παράλληλα ελάχιστη υπευθυνότητα ή έστω αναστοχασμό για τις συνέπειες των στρατιωτικών τους αποφάσεων.
Η εθνικιστική έπαρση και ο τυχοδιωκτισμός των μεγάλων δυνάμεων ισοπεδώνουν τους κανόνες της παγκόσμιας διπλωματίας
Αυτές οι αποφάσεις συγκαλύπτονται συστηματικά ως ενέργειες που εξυπηρετούν ζωτικά εθνικά συμφέροντα. Αποτελούν, ωστόσο, κατάφωρες παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου για τις οποίες οι δράστες, μέχρι στιγμής, δεν έχουν αντιμετωπίσει καμία ουσιαστική κύρωση. Οι περισσότερες από αυτές τις επιθέσεις έχουν προκαλέσει μεγάλης κλίμακας καταστροφές, εκτοπισμούς και θανάτους.
Η αδυναμία της διεθνούς κοινότητας
Την ίδια στιγμή, η ικανότητα των υπόλοιπων χωρών να ενωθούν και να σταματήσουν την καταστροφή που προκαλούν αυτά τα υπερεθνικιστικά κράτη είναι πιο αδύναμη από ποτέ. Αυτό είναι το αποτέλεσμα μιας σύγκλισης διαιρέσεων, ανταγωνισμών, εξαρτήσεων και πολυπολικότητας.
Η διαίρεση είναι ιδιαίτερα έντονη στη Λατινική Αμερική, όπου οι κυβερνήσεις της αριστεράς και της δεξιάς παραμένουν σε βαθιά σύγκρουση. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι διαφορετικές πολιτικές κουλτούρες, οι αντικρουόμενες αντιλήψεις περί απειλών και η στενή εθνικιστική οπτική πολλών κρατών-μελών κατακερματίζουν κάθε συλλογική αντίδραση.
Σε ολόκληρη την Ασία, ο ανταγωνισμός είναι σκληρός στην περιοχή του Κόλπου με τη Σαουδική Αραβία, τα Εμιράτα και το Κατάρ να ερίζουν για την κυριαρχία και είναι εξίσου προφανής στις αντιπαλότητες μεταξύ της Ινδίας τόσο με το Πακιστάν όσο και με την Κίνα, ή μεταξύ των κρατών στο Κέρας της Αφρικής.
Συνέπειες και θεσμική απαξίωση
Η στρατιωτική επέλαση που επιδιώκουν οι Αμερικανοί, οι Ρώσοι και οι Ισραηλινοί υπερεθνικιστές εγκυμονεί, ωστόσο, σοβαρές συνέπειες όχι μόνο για τις περιοχές που παραδίδουν στις φλόγες, αλλά και για ολόκληρη την κοινότητα των εθνών.
Αυτοί οι υπερεθνικιστές, που λειτουργούν ταυτόχρονα ως επεκτατιστές, οδηγούν επίσης βασικούς θεσμούς στην πλήρη απαξίωση θεσμούς που κάποτε λειτουργούσαν αρκετά καλά ως προστατευτικές δικλείδες ενάντια στη διεθνή παραβατικότητα, έστω και ατελώς ή άνισα.
Η κατάρρευση των θεσμών μπροστά στην επεκτατική ορμή
Το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών έχει επιτύχει ελάχιστα ουσιαστικά αποτελέσματα σε οποιαδήποτε μεγάλη γεωπολιτική κρίση μετά τις αραβικές εξεγέρσεις του 2011. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου είναι ουσιαστικά ανενεργός.
Ο Οργανισμός Βορειοατλαντικού Συμφώνου, ως αμυντική συμμαχία, βρίσκεται σε αργή παρακμή μια διαδικασία που επιταχύνθηκε από την προσπάθεια των Ηνωμένων Πολιτειών να ενσωματώσουν τη Γροιλανδία.
Αντιστάσεις και προοπτικές
Στον αντίποδα, αυτά τα δίκτυα υπερεθνικιστών-επεκτατιστών ενδέχεται να αντιμετωπίσουν αυξανόμενη αντίσταση: εκ των έσω, από τους δικούς τους συνασπισμούς, καθώς το ερώτημα του ποιος ανήκει και ποιος όχι γίνεται πιο οξύ, από τις συνέπειες του δικού τους στρατιωτικού τυχοδιωκτισμού, καθώς και από μια παγκόσμια αποστροφή για την καταστροφή που αφήνουν πίσω τους.
Μια τέτοια διαδικασία θα μπορούσε να κάνει τη λήψη αποφάσεων σε παγκόσμιο επίπεδο πιο δίκαιη και αντιπροσωπευτική, ενισχύοντας παράλληλα την επιβολή του νόμου μέσω διεθνών δικαστηρίων που θα λειτουργούν με βάση τις αρχές της υπεροχής και της άμεσης ή έμμεσης ισχύος κατ αναλογία με την αρχιτεκτονική του ευρωπαϊκού δικαίου, συνοδευόμενα από μεγαλύτερες εξουσίες επιβολής κυρώσεων και μεγαλύτερη ανεξαρτησία.
Βραχυπρόθεσμα, ωστόσο, δεν υπάρχει υποκατάστατο για τα θαρραλέα κράτη και τους ηγέτες που τραβούν μια σαφή κόκκινη γραμμή απέναντι στην ανθρώπινη δυστυχία που προκαλείται από τον υπερεθνικιστικό, αυτοκρατορικού τύπου στρατιωτικό τυχοδιωκτισμό.
Σε αυτό το επίπεδο, οι δικές μας ηθικές δεσμεύσεις και πράξεις έχουν μεγαλύτερη σημασία από τις διαδικασίες και τις πολιτικές, καταλήγει ο Έρβιν βαν Φέιν.
Πηγή: in.gr
