Οι σχέσεις των ισχυρών της τεχνολογίας σήμερα με την κυβέρνηση Τραμπ εύκολα βρίσκει αντιστοιχίες στη ναζιστική Γερμανία.. Υπάρχει δημοκρατική απάντηση; Η Ισπανία και η Γερμανία λένε ναι. Το φαινόμενο της ευθυγράμμισης των βιομηχάνων και των ισχυρών της οικονομίας με τις
Οι σχέσεις των ισχυρών της τεχνολογίας σήμερα με την κυβέρνηση Τραμπ εύκολα βρίσκει αντιστοιχίες στη ναζιστική Γερμανία.. Υπάρχει δημοκρατική απάντηση; Η Ισπανία και η Γερμανία λένε ναι.
Το φαινόμενο της ευθυγράμμισης των βιομηχάνων και των ισχυρών της οικονομίας με τις αυταρχικές κυβερνήσεις δεν είναι καινούργιο. Στην ανάλυση του στο Social Europe o Σταν ντε Σπιγκελέρε, επικεφαλής ερευνών στο πανευρωπαϊκό συνδικάτο UNI Europa, επισημαίνει ότι αρκεί μια εικόνα για να τα δούμε όλα.
Τη μέρα της ορκωμοσίας του Ντόναλντ Τραμπ, οι ισχυροί της τεχνολογία των ΗΠΑ ήταν παρόντες σε περίοπτη θέση. Οι άνθρωποι που ηγούνται της τεχνολογικής επανάστασης, τον χειροκροτούσαν πειθήνια. Και επί έναν χρόνο, εξακολουθούσαν να κάνουν ακριβώς αυτό. Να κάνουν επισκέψεις αβροφροσύνης και να τον λούζουν στα κοπλιμέντα.
Αλλά αυτό το θέαμα, που μαρτυρά τη συνεργασία των ισχυρών της οικονομίας με τους αυταρχικούς ηγέτες, δεν είναι ούτε μοναδικό ούτε καινούργιο. Και οι κίνδυνοι που εγκυμονεί αυτή η ευθυγράμμιση της εταιρικής ηγεσίας με την πολιτική εξουσία είναι τεράστιοι.
Παραδείγματα υπάρχουν πολλά. Στις ΗΠΑ του Τραμπ, ο δισεκατομμύριουχος Έλον Μασκ ήταν για ένα διάστημα υπερυπουργός. ΜΜΕ ιδιοκτησίας ισχυρών δέχονται και σε περιπτώσεις υποκύπτουν- πιέσεις για να γράφουν πράγματα αρεστά στον Λευκό Οίκο.
Το ιστορικό μάθημα
Είναι σαφώς επικίνδυνοι οι παραλληλισμοί με τη εποχή του Χίτλερ, αλλά τα γεγονότα βρίσκουν πολλές αντιστοιχίσεις στη δεκαετία του 1930. Την εποχή που κορυφώθηκε η άνοδος του φασισμού.
Όπως επισημαίνει ο Σταν ντε Σπιγκελέρε, τότε, η βιομηχανική ελίτ υποτάχθηκε στη θέληση ενός αυταρχικού ηγέτη. Ο φασισμός και η πολεμική του μηχανή άκμασαν επειδή η βαριά βιομηχανία της Γερμανίας (άνθρακας και χαλυβουργία) συνεργάστηκε με τον Χίτλερ.
Φάρμακο, η δημοκρατία στην εργασία
Αλλά η ιστορία προσφέρει μαθήματα. Τα πρώτα ήρθαν αμέσως μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Και όπως επισημαίνει ο συγγραφέας, η λύση δεν προήλθε από δικαστήρια, ηθικούς κώδικες ή μαθήματα εταιρικής κοινωνικής ευθύνης. Προήλθε από το ίδιο εργοστάσιο. Για την ακρίβεια, από τους εργαζομένους.
Η ιστορία έχει επανειλημμένα δείξει τους κινδύνους της ανεξέλεγκτης εταιρικής εξουσίας που ευθυγραμμίζεται με την πολιτική εξουσία. Η συμμετοχή και ο έλεγχος από τους εργαζομένους είναι το αντίδοτο.
Και η δημοκρατία στον χώρο εργασίας είναι η απαραίτητη προστασία ενάντια στις υπερβολές της ηγεσίας.
Το παράδειγμα της μεταπολεμικής Γερμανίας
Πρώτο παράδειγμα, η ίδια η Γερμανία, κατά τον Σπιγκελέρε.
Ο Γερμανός συνδικαλιστής Ότο Μπρένερ έζησε από μέσα τα γεγονότα. Παρακολουθούσε με απογοήτευση τη βιομηχανία να γίνεται εργαλείο των Ναζί. Αμέσως μετά τον πόλεμο, το 1946, οργάνωσε μια από τις πρώτες μεγάλες απεργίες στο Ανόβερο: την απεργία των Bode-Panzer. Μετά από 23 ημέρες, κέρδισε και όχι μόνο αυξήσεις μισθών. Τα συνδικάτα εξασφάλισαν δομική επιρροή μέσω ισχυρών συμβουλίων εργαζομένων και εδρών στα διοικητικά συμβούλια των εταιρειών. Αυτό ονομάστηκε Mitbestimmung=συναπόφαση.
Οι βρετανικές δυνάμεις κατοχής στη Γερμανία είδαν την αξία αυτής της προσέγγισης. Έτσι, εισήγαγαν εκτεταμένη συναπόφαση στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα το 1947. Έδωσαν στους εργαζόμενους έως και τις μισές ψήφους στα εποπτικά συμβούλια. Λίγα χρόνια αργότερα, ένα ασθενέστερο σύστημα εφαρμόστηκε σε άλλους τομείς.
Από τη χαλυβουργία στην υψηλή τεχνολογία
Στη σημερινή εποχή, ατμομηχανή της ανάπτυξης δεν είναι η χαλυβουργία. Ο ρόλος αυτός μετατέθηκε στις εταιρείες υψηλής τεχνολογίας.
Και η εικόνα των δισεκατομμυριούχων της πλάι στο Τραμπ προειδοποιούν ότι η ιστορία μπορεί να επαναληφθεί. Η οικονομική ελίτ αποδεικνύεται ευάλωτη στις πολιτικές πιέσεις. Οι εταιρικές αυτοκρατορίες πέφτουν τυφλά στην παγίδα της αντι-δημοκρατίας.
Η λύση υπήρχε και ήταν εφικτή. Πριν από μερικά χρόνια οι εργαζόμενοι στην Google και την Amazon επαναστάτησαν σε πρακτικές και μεθόδους τις οποίες θεώρησαν ανήθικες. Απαίτησαν να δοθεί φωνή, να υπάρχει δημοκρατία στον χώρο εργασίας. Διεκδίκησαν το δικαίωμα να αμφισβητούν τους διευθύνοντες συμβούλους και να τους θεωρούν υπόλογους.
Αλλά δεν τα κατάφεραν. Οι τεχνολογικοί γίγαντες προχώρησαν χωρίς διαφωνία, αντίθεση, συμμετοχή ή δημοκρατία. Και στις 20 Ιανουαρίου 2025 φωτογραφήθηκαν να δοξάζουν τον Τραμπ στην ορκωμοσία του.
Αλλά το μάθημα της μεταπολεμικής Γερμανίας δεν ξεχάστηκε. Η δημοκρατία στον χώρο εργασίας, η συμμετοχή, η διαφωνία, η εμπλοκή δεν είναι κενά συνθήματα ανθρώπινου δυναμικού. Ούτε ενοχλητικά συνδικαλιστικά αιτήματα. Είναι ουσιώδεις πυλώνες της πολιτικής δημοκρατίας. Επομένως, και της ευημερίας μας.
Μάθημα ισπανικών
Ας δούμε τι λέει το ισπανικό Σύνταγμα (υιοθετήθηκε το 1978 ακριβώς μετά την πτώση του δικτάτορα Φράνκο):
Οι κυβερνήσεις θα πρέπει να προωθούν διάφορες μορφές συμμετοχής σε εταιρείες και, μέσω κατάλληλης νομοθεσίας, να ενθαρρύνουν τις συνεταιριστικές επιχειρήσεις. Οι κυβερνήσεις θα πρέπει επίσης να διευκολύνουν την πρόσβαση των εργαζομένων στην ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής.
Δηλαδή, δίνει σαφή εντολή για τις ισπανικές κυβερνήσεις να προωθήσουν τη δημοκρατία στον χώρο εργασίας. Δημοκρατία σε όλες τις μορφές της.
Βέβαια, όπως επισημαίνει ο συγγραφέας, μέχρι σήμερα, λίγες ισπανικές κυβερνήσεις έχουν πραγματικά αγκαλιάσει αυτό το καθήκον. Οι Ισπανοί εργαζόμενοι μπορούν να βασίζονται σε αρκετά συμβατικές μορφές συμμετοχής μέσω των εργατικών συμβουλίων και των συνδικάτων. Πολύ λίγα πράγματα έχουν γίνει στην κατεύθυνση της ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής. Ή ακόμα και στην εκτεταμένη συμμετοχή των εργαζομένων στις εταιρείες.
Η πρόταση Ντίαθ
Παρ όλα αυτά, η τωρινή υπουργός Εργασίας Γιολάντα Ντίαθ σχεδιάζει να κάνει πράγματα. Πριν από ένα χρόνο, συγκέντρωσε μια ομάδα εμπειρογνωμόνων για να εξετάσει τη δημοκρατία στον χώρο εργασίας. Με επικεφαλής την Ιζαμπέλ Φερέρας, καθηγήτρια στο UCLouvain, η ομάδα δημοσίευσε τα ευρήματά της τον Φεβρουάριο του 2024. Στο γραφείο της Γιολάντα Ντίαθ βρίσκεται ένα έγγραφο 400 σελίδων με προτάσεις.
Σύμφωνα με τον Σταν ντε Σπιγκελέρε, η Ισπανίδα υπουργός Εργασίας θέλει να ξαναγράψει την αρχιτεκτονική του καπιταλισμού. Και στοχεύει να εκπληρώσει τις φιλοδοξίες Συντάγματος του 1978.
Η έκθεση των εμπειρογνωμόνων προτείνει διάφορους τρόπους. Όπως ισχυρότερα συμβούλια εργαζομένων, εκπροσώπηση των εργαζομένων στα διοικητικά συμβούλια των εταιρειών, συμμετοχή των εργαζομένων στο μετοχικό κεφάλαιο. Επίσης, προβλέπει ένα ταμείο πολιτών για σύνδεση των εταιρειών με τις κοινότητές τους. Αλλά και, διευκόλυνση των εξαγορών από τους εργαζόμενους σε σενάρια διαδοχής, προσαρμοσμένες εμπιστευτικές ευθύνες των μετόχων, εκπαίδευση των εργαζομένων, των συνδικάτων και των διευθυντών σχετικά με τη δημοκρατική εταιρική διακυβέρνηση. Επίσης, προβλέπει τη δημιουργία ενός παρατηρητηρίου για τη δημοκρατία στον χώρο εργασίας.
Ο ρόλος των εργαζομένων
Κατά τον Σπιγκελέρε, μερικές από αυτές τις προτάσεις αξίζουν προσεκτικής εξέτασης. Όσον αφορά την εκπροσώπηση των εργαζομένων στα διοικητικά συμβούλια, οι ειδικοί προτείνουν να διατηρηθεί μεταξύ του ενός τρίτου και των μισών εδρών. Ανάλογα με το μέγεθος της εταιρείας. Οι εταιρείες και τα συνδικάτα μπορούν να αποφασίσουν πώς να το εφαρμόσουν αυτό.
Επίσης, η συμμετοχή των εργαζομένων στο μετοχικό κεφάλαιο είναι εξίσου πειστική. Οι ειδικοί προτείνουν τη μεταβίβαση του 2% των μετοχών στους εργαζομένους σε εταιρείες με τουλάχιστον 25 εργαζομένους, η οποία θα αυξηθεί στο 10% σε εταιρείες με 1.000 ή περισσότερους εργαζομένους.
Η έκθεση στοχεύει επίσης στην τόνωση των συνεταιρισμών, προσφέροντας μια δημιουργική πρόταση. Πολλές μικρές ισπανικές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν μια δύσκολη επιλογή όταν ο ιδρυτής ή ο ιδιοκτήτης συνταξιοδοτείται. Είτε θα συνεχίσουν είτε θα πουληθούν σε -συχνά ξένες- εταιρείες ιδιωτικών κεφαλαίων. Το ένα τρίτο των Ισπανών ιδιοκτητών επιχειρήσεων πρόκειται να συνταξιοδοτηθούν την επόμενη δεκαετία. Πάνω από το 70% δεν έχουν σχέδιο διαδοχής. Αντί λοιπόν να πουληθούν σε ξένους ομίλους, θα μπορούσαν να μεταβιβαστούν στους εργαζόμενους. Οι ειδικοί προτείνουν κίνητρα για τους ιδιοκτήτες που θα παραδώσουν την ιδιοκτησία στους εργαζομένους. Φορολογικά, παροχές για εξαγορές συμμετοχών από τους εργαζομένους ή τη δημιουργία ενός ταμείου πολιτών για την παροχή οικονομικής υποστήριξης.
Το αμερικάνικο τσίρκο
Όλες αυτές οι προτάσεις δεν μπορεί να αφορούν μόνο την Ευρώπη. Θα μπορούσαν να πάνε και από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού, στις ΗΠΑ του Ντόναλντ Τραμπ.
Κυρίως γιατί, όπως επισημαίνει ο συγγραφέας, το αμερικανικό τσίρκο, όπως χαρακτηρίζει τον συναγελασμό των ισχυρών της οικονομίας με τον Τραμπ, αποκαλύπτει την ευπάθεια της πολιτικής δημοκρατίας όταν η εταιρική εξουσία παραμένει ανεξέλεγκτη.
Η γερμανική ιστορία προσφέρει μια αποδεδειγμένη πορεία προς λύσεις και η έκθεση των ισπανικών εμπειρογνωμόνων παρέχει έναν πραγματικό οδικό χάρτη, σημειώνει. Και είναι σημαντικό να προσπαθήσουμε να αποφύγουμε την επανάληψη ιστορικών λαθών. Η συμμετοχή των εργαζομένων είναι μια από τις απαραίτητες διασφαλίσεις κατά της πολιτικής αιχμαλωσίας των εταιρειών.
Πηγή: in.gr
