Αν και τα φώτα της δημοσιότητας τράβηξαν τους τελευταίους μήνες η Μέση Ανατολή και το Ιράν, στο Δυτικό Ημισφαίριο ένα άλλο εξίσου «ιδιαίτερο» καθεστώς βρίσκεται υπό άνευ προηγουμένου πίεση: Η Κούβα. Άραγε η Κουβανική Επανάσταση μπαίνει στο χρονοντούλαπο της Ιστορίας ή μπορεί να διασωθεί τίποτα από το ένδοξο 1959;
Πριν λίγους μήνες, τον Ιανουάριο του 2026 ένας 35χρονος Κουβανός, μιλώντας στη βρετανική Guardian, έκανε την εξής δήλωση: «Θα προτιμούσα να με συλλάβει η ICE –κατασταλτική δύναμη κατά των μεταναστών- σε μια γωνιά δρόμου στις ΗΠΑ και να με στείλει… σε οποιαδήποτε άλλη χώρα», προσθέτοντας πως «το λέω ειλικρινά, από τα βάθη της καρδιάς μου: να επιστρέψω στην Κούβα; Ούτε νεκρός».
Είναι τόσο σκληρή η πραγματικότητα στην Κούβα που προτιμά ένας νέος τα χέρια της ICE; Και αν ναι, αυτό οφείλεται στο μοντέλο της ή στη μανία της Ουάσιγκτον να φέρει στα όριά της την κουβανική κοινωνία;
Η εσωτερική κατάσταση της Κούβας είναι πράγματι χαοτική. Η χώρα βιώνει μια μακρά οικονομική συρρίκνωση, μαζική μετανάστευση, κατάρρευση των υποδομών, αποδυνάμωση της κρατικής ικανότητας και εκτεταμένη κοινωνική δυσαρέσκεια λόγω των ελλείψεων σε ηλεκτρική ενέργεια, τρόφιμα και φάρμακα.
Κύρια αιτία –αλλά όχι η μοναδική- όλων αυτών των δεινών είναι οι πολιτικές της Ουάσιγκτον που επιδεινώνονται από τον οικονομικό στραγγαλισμό που επιβάλλει ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος έχει δηλώσει ότι επιθυμεί να αλλάξει την ηγεσία στην Αβάνα, αλλά και να εισβάλει στο νησί. Υπενθυμίζεται ότι η Ουάσιγκτον έχει απαγγείλει κατηγορίες κατά του Ραούλ Κάστρο για ανθρωποκτονία, επαναλαμβάνοντας την ίδια τακτική με εκείνη εναντίον του προέδρου της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο που κατηγορούνταν από το Υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ ήδη από το 2020. Η κατηγορία κατά του Κάστρο αφορά την κατάρριψη το 1996 δύο αεροσκαφών της οργάνωσης Brothers to the Rescue, κατά την οποία σκοτώθηκαν τέσσερις άνθρωποι.
Αυτή τη φορά, όμως, οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν λιγότερα ζητήματα παραβίασης του διεθνούς δικαίου. Ο Κάστρο, σε αντίθεση με τον Μαδούρο, δεν απολαμβάνει της ασυλίας που διαθέτει ένας αρχηγός κράτους· είναι βουλευτής της Εθνικής Συνέλευσης της Λαϊκής Εξουσίας της Κούβας και στρατηγός. Καμία από αυτές τις ιδιότητες δεν του παρέχει διεθνή ασυλία.
Παράλληλα, οι ΗΠΑ έχουν «εντείνει το οικονομικό εμπάργκο κατά του νησιού, επιβάλλοντας νέες και εκτεταμένες κυρώσεις, καθώς και αποκλεισμό πετρελαίου, ο οποίος δυσχεραίνει ακόμη και την παράδοση ανθρωπιστικής βοήθειας από τον ΟΗΕ», όπως αναφέρει το Open Democracy.
Στο εσωτερικό, το Κομμουνιστικό Κόμμα κυριαρχεί στους πολιτικούς θεσμούς, στα ΜΜΕ και στα σώματα ασφαλείας. Ο επιχειρηματικός όμιλος που συνδέεται με τον στρατό, ο Grupo de Administración Empresarial S.A., αποτελεί στρατηγικό εργαλείο που ελέγχει τους πιο δυναμικούς τομείς της κουβανικής οικονομίας, από τα ξενοδοχεία και τα καταστήματα λιανικής έως τα τελωνεία και τα λιμάνια.
Έτσι, για πολλούς Κουβανούς το επαναστατικό αφήγημα έχει χάσει τη δυναμική του, ενώ το κράτος επικεντρώνεται στην παρακολούθηση, τον εξαναγκασμό, τον έλεγχο της πληροφορίας, την καταστολή και τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, σύμφωνα με καταγγελίες οργανώσεων.
Οι ΗΠΑ θα έπρεπε να βοηθήσουν την Κούβα
Πάντως ο άνθρωπος που συμβούλευε τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Μπαράκ Ομπάμα κατά την προσέγγιση ΗΠΑ–Κούβας το 2014 έχει υποστηρίξει ότι οι ΗΠΑ θα έπρεπε να στοχεύσουν στη βελτίωση της καθημερινής ζωής των Κουβανών και στην αλλαγή καθεστώτος.
«Η επιδείνωση των συνθηκών δεν έφερε ποτέ αλλαγή, ανεξάρτητα από το αν οι κυρώσεις είναι δικαιολογημένες ή όχι», λέει ο Ρικάρντο Σούνιγα. «Πιστεύω ότι η λαϊκή αντιπολίτευση προς το καθεστώς είναι αρκετά ισχυρή αυτή τη στιγμή. Όμως οι άνθρωποι προβλέπουν ότι “του χρόνου θα αλλάξουν τα πράγματα” στην Αβάνα εδώ και πάρα πολλά χρόνια», προσθέτει. «Όσο οι ελίτ στην Αβάνα πιστεύουν ότι θα βγουν χαμένες από μια περίοδο αλλαγής αντί να ωφεληθούν, δεν βλέπω να ξεκινούν κάποιο πραξικόπημα εκ των έσω, κάποια προσαρμογή ή κάποια κίνηση. Και δεν βλέπω κανένα σημάδι ότι κάτι τέτοιο συμβαίνει».
Το Open democracy ισχυρίζεται ότι θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί μια δημοκρατική μετάβαση, με τη μορφή μιας υβριδικής δημοκρατίας – μιας δημοκρατίας που ακολουθεί δημοκρατικές διαδικασίες, ιδίως στις εκλογικές διαδικασίες, αλλά χωρίς δικαστική εξουσία και κοινοβούλιο με την αυτονομία και τη δύναμη που αναμένονται σε μια γνήσια δημοκρατία. Θα είχε κοινοβουλευτικο-προεδρικό χαρακτήρα, θα στηριζόταν σε ορισμένες συνταγματικές εγγυήσεις, σε σταδιακή αποκέντρωση και στην εμφάνιση νέων πολιτικών κομμάτων και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών.
Μια κοινωνία όχι δίχως επιτεύγματα
Βέβαια, δεν πρέπει να ξεχνιέται ότι μέσα σε όλα τα προβλήματά της, η Κούβα κατάφερε σπουδαία επιτεύγματα που είχαν άμεσο αντίκτυπο στον απλό πολίτη.
Το κουβανικό σύστημα δημόσιας υγείας και η εκστρατεία αλφαβητισμού του 1961 βελτίωσαν σημαντικά και μόνιμα την παιδική επιβίωση και το μορφωτικό επίπεδο του πληθυσμού.
Η Κούβα κατάφερε επίσης απροσδόκητα επιτεύγματα στην εφαρμοσμένη επιστήμη, όπως η βιοτεχνολογία υγείας. Αυτά αποτελούν αποτέλεσμα της απόφασης που έλαβε η Κούβα το 1959 να αναπτύξει ένα προηγμένο επιστημονικό σύστημα, με στόχο την αντιμετώπιση των πιο επείγοντων προβλημάτων της ανάπτυξης της χώρας και την υπέρβαση της κατάστασης εξάρτησης και υποτέλειας.
Γινόμαστε μάρτυρες της εξαφάνισης της Επανάστασης στην Κούβα;
Ωστόσο, η πολυκρίση παραμένει και χρειάζεται απάντηση, ανεξαρτήτως της αμερικανικής απειλής.
Για να διαχειριστούν την κατάσταση οι Κουβανοί βουλευτές προχώρησαν στη μεγαλύτερη αλλαγή στο σοσιαλιστικό μοντέλο της Κούβας μετά την Επανάσταση και μια σημαντική στροφή προς την οικονομία της αγοράς.
Την Πέμπτη 18 Ιουνίου, οι Κουβανοί βουλευτές ενέκριναν ομόφωνα σαρωτικές μεταρρυθμίσεις -μια λίστα με περισσότερα από 175 μέτρα- που υποστηρίζονται από το Κομμουνιστικό Κόμμα και τον πρώην ηγέτη Ραούλ Κάστρο, οι οποίες θα ιδιωτικοποιήσουν ένα τεράστιο τμήμα της σοσιαλιστικής οικονομίας της χώρας, σε μια προσπάθεια επιβίωσης απέναντι στις ασφυκτικές αμερικανικές κυρώσεις.
Όπως αναφέρει το Reuters, οι μεταρρυθμίσεις ανοίγουν τον δρόμο για ιδιωτική ανάπτυξη ακινήτων στο νησί της Καραϊβικής, προτείνουν τη μετατροπή κρατικών επιχειρήσεων σε ιδιωτικές εμπορικές εταιρείες με μετοχές και συμμετοχικά κεφάλαια και θα επιτρέψουν την είσοδο ιδιωτικών τραπεζών στον μέχρι σήμερα κρατικά ελεγχόμενο χρηματοπιστωτικό τομέα της Κούβας.
Θα επιτρέψουν επίσης «την πώληση κρατικών περιουσιακών στοιχείων σε ημεδαπά και αλλοδαπά νομικά και φυσικά πρόσωπα, συμπεριλαμβανομένων των Κουβανών που διαμένουν στο εξωτερικό», σύμφωνα με τηλεοπτική παρουσίαση προς τους βουλευτές – μια σημαντική αλλαγή σε μια χώρα όπου το κράτος διατηρούσε επί μακρόν τον έλεγχο της γης και της βιομηχανίας.
«Αυτό που συζητείται εδώ είναι το δίλημμα του πώς θα συνεχιστεί η διαδικασία της σοσιαλιστικής οικοδόμησης, η οποία έχει υποστεί τον μακροβιότερο αποκλεισμό στην ιστορία από τη μεγαλύτερη δύναμη του κόσμου», δήλωσε ο πρόεδρος της Κούβας, Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ, αναφερόμενος στις αμερικανικές κυρώσεις. «Δεν απαρνούμαστε τον σοσιαλισμό».
Ο πρωθυπουργός Μανουέλ Μαρέρο δήλωσε στους νομοθέτες ότι τα μέτρα αναγνωρίζουν την αγορά ως «ένα εργαλείο για την αποτελεσματική κατανομή των πόρων», μια εξαιρετικά ασυνήθιστη παραδοχή από αξιωματούχο του Κομμουνιστικού Κόμματος στην Κούβα. Ωστόσο, και ο ίδιος παρουσίασε τις αλλαγές ως συμβατές με τις σοσιαλιστικές ρίζες της χώρας. «Η επικαιροποίηση του οικονομικού και κοινωνικού μοντέλου έχει ως βασικό σκοπό τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των συμπατριωτών μας.»
Φαίνεται πως τις μεταρρυθμίσεις τις στήριξε και ο επί μακρόν ηγέτης του Κομμουνιστικού Κόμματος, Ραούλ Κάστρο. Σε γραπτή επιστολή που παρουσιάστηκε αρχικά στο Πολιτικό Γραφείο την Τετάρτη και αργότερα στους βουλευτές την Πέμπτη, χαρακτήρισε τα μέτρα «ωφέλιμα» και ζήτησε την ταχεία εφαρμογή τους. Σύμφωνα με το Reuters αυτά τα μέτρα ανατρέπουν πολλές από τις σοσιαλιστικές πολιτικές που εφαρμόστηκαν μετά την Επανάσταση του 1959.
Θα λύσουν τα μπέργκερ τα προβλήματα των Κουβανών;
Το Reuters αναφέρει ότι αυτά τα μέτρα θα μειώσουν σημαντικά τον ρόλο των κρατικών επιχειρήσεων στην Κούβα, απελευθερώνοντας παράλληλα την ιδιωτική επιχειρηματικότητα, η οποία επί μακρόν περιοριζόταν από ένα γραφειοκρατικό κράτος καχύποπτο απέναντι στο ιδιωτικό κεφάλαιο.
Για πρώτη φορά, οι επιχειρήσεις στην Κούβα θα μπορούν να απασχολούν περισσότερους από 100 εργαζομένους. Παράλληλα, οι επιχειρηματίες θα επιτρέπεται να κατέχουν περισσότερες από μία ιδιωτικές επιχειρήσεις – επίσης για πρώτη φορά.
Ο Μαρέρο δήλωσε ότι οι κινήσεις ιδιωτικών κεφαλαίων θα διευκολυνθούν από ένα πιο ευέλικτο ιδιωτικό τραπεζικό σύστημα, υπό κρατική εποπτεία, καθώς και από μια ψηφιακή αγορά συναλλάγματος σε πραγματικό χρόνο με εξουσιοδοτημένους διαμεσολαβητές.
Η Κούβα παρείχε επί δεκαετίες στους πολίτες της ισχυρά επιδοτούμενες δημόσιες υπηρεσίες, όπως δωρεάν ή χαμηλού κόστους εκπαίδευση, υγειονομική περίθαλψη και μεταφορές. Πολλές από αυτές τις υπηρεσίες έχουν καταρρεύσει τα τελευταία χρόνια λόγω κυβερνητικής αναποτελεσματικότητας και της αποτυχημένης οικονομικής κατάστασης.
Τα νέα μέτρα θα θεσπίσουν ένα νέο φορολογικό σύστημα και θα καταστήσουν τις δημόσιες και ιδιωτικές επιχειρήσεις, τόσο τις εγχώριες όσο και τις ξένες, εν μέρει υπεύθυνες για τη χρηματοδότηση των δημόσιων υπηρεσιών.
Όλα αυτά σημαίνουν ότι θεωρητικά στο μέλλον θα μπορούσαν να εμφανιστούν μάρκες όπως McDonald’s, KFC ή Starbucks, στην Κούβα. Το ερώτημα βέβαια παραμένει: τα προβλήματα των Κουβανών, ακόμα και έτσι, «θα λυθούν» αν δεν διατηρηθεί εν τη πράξει ο ιδεαλισμός και το όραμα του 1959;
Πηγή: in.gr
