Την ώρα που ο πόλεμος στην Ουκρανία, η αβεβαιότητα γύρω από τις αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας και η αυξανόμενη γεωπολιτική ένταση ωθούν την Ευρώπη να μιλά όλο και περισσότερο για στρατηγική αυτονομία, ένα από τα πιο φιλόδοξα αμυντικά προγράμματα στην ιστορία της ηπείρου φαίνεται να οδηγείται σε αδιέξοδο.
Ο λόγος για το FCAS (Future Combat Air System – Μελλοντικό Σύστημα Αεροπορικής Μάχης), το πρόγραμμα ύψους περίπου 100 δισεκατομμυρίων ευρώ που φιλοδοξούσε να δημιουργήσει το πρώτο πραγματικά ευρωπαϊκό μαχητικό αεροσκάφος έκτης γενιάς. Ένα αεροσκάφος που θα αντικαθιστούσε σταδιακά τα Rafale της Γαλλίας και τα Eurofighter της Γερμανίας και της Ισπανίας, ενώ θα αποτελούσε την ευρωπαϊκή απάντηση στην κυριαρχία των αμερικανικών F-35.
Σήμερα, όμως, το σχέδιο κινδυνεύει να μετατραπεί σε ένα ακόμη παράδειγμα των δυσκολιών που αντιμετωπίζει η Ευρώπη όταν καλείται να μετατρέψει τις πολιτικές διακηρύξεις σε κοινή στρατηγική δράση.
Το FCAS γεννήθηκε το 2017, όταν ο Εμανουέλ Μακρόν και η Άνγκελα Μέρκελ αποφάσισαν να επενδύσουν σε ένα κοινό αμυντικό όραμα. Η ιδέα ήταν απλή αλλά φιλόδοξη: η Ευρώπη να αποκτήσει ένα ενιαίο σύστημα αεροπορικής ισχύος, που θα περιλάμβανε μαχητικά αεροσκάφη νέας γενιάς, drones, δορυφορικά δίκτυα και συστήματα τεχνητής νοημοσύνης.
Ωστόσο, πίσω από τη βιτρίνα της συνεργασίας υπήρχαν εξαρχής βαθιές διαφωνίες. Η γαλλική Dassault Aviation, κατασκευάστρια των Rafale, απαιτούσε ηγετικό ρόλο στο πρόγραμμα και πλήρη έλεγχο κρίσιμων τεχνολογιών. Από την άλλη πλευρά, η Airbus Defence and Space, που εκπροσωπούσε κυρίως τα γερμανικά συμφέροντα, ζητούσε ισότιμη συμμετοχή στον σχεδιασμό και στην πνευματική ιδιοκτησία του νέου αεροσκάφους.
Πίσω από τη σύγκρουση των εταιρειών, όμως, βρισκόταν μια ακόμη μεγαλύτερη πολιτική διαφωνία. Η Γαλλία θεωρεί το νέο μαχητικό κρίσιμο στοιχείο της πυρηνικής αποτροπής της χώρας και δεν επιθυμεί να μοιραστεί πλήρως τεχνογνωσία που συνδέεται με τις πυρηνικές της δυνατότητες. Η Γερμανία, αντίθετα, επιδιώκει έναν πιο συλλογικό χαρακτήρα στο πρόγραμμα.
Το αποτέλεσμα είναι η σταδιακή αποσύνθεση ενός σχεδίου που κάποτε παρουσιαζόταν ως η ναυαρχίδα της ευρωπαϊκής άμυνας.
Οι συνέπειες είναι ευρύτερες από την κατασκευή ενός αεροσκάφους. Το FCAS θεωρούνταν η απόδειξη ότι η Ευρώπη μπορούσε να σχεδιάσει, να αναπτύξει και να παράγει αυτόνομα τα πιο προηγμένα οπλικά συστήματα στον κόσμο. Η αποτυχία του ενισχύει ακόμη περισσότερο την εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες κυριαρχούν σήμερα στην αγορά μέσω του F-35 της Lockheed Martin.
Ήδη πολλές ευρωπαϊκές χώρες, από τη Γερμανία και την Πολωνία μέχρι τη Φινλανδία και το Βέλγιο, έχουν επιλέξει το αμερικανικό μαχητικό ως βασικό πυλώνα της αεροπορικής τους άμυνας. Όσο καθυστερεί το FCAS, τόσο περισσότερο παγιώνεται αυτή η εξάρτηση.
Το πιθανότερο σενάριο πλέον είναι η Ευρώπη να οδηγηθεί σε κατακερματισμό αντί για ενοποίηση. Οι Βρετανοί, οι Ιταλοί και οι Ιάπωνες προχωρούν ήδη με το ανταγωνιστικό πρόγραμμα GCAP, ενώ Γερμανοί, Ισπανοί και Σουηδοί εξετάζουν εναλλακτικές λύσεις. Η Γαλλία, από την πλευρά της, θα μπορούσε ακόμη και να αναπτύξει μόνη της έναν διάδοχο του Rafale.
Το παράδοξο είναι προφανές. Την ώρα που η Ευρώπη συζητά περισσότερο από ποτέ για κοινή άμυνα, κοινή εξωτερική πολιτική και στρατηγική αυτονομία, αδυνατεί να συμφωνήσει ακόμη και στο ποιος θα σχεδιάσει το αεροσκάφος που θα υπερασπίζεται τον ευρωπαϊκό ουρανό τις επόμενες δεκαετίες.
Και ίσως εκεί να βρίσκεται το πραγματικό δίδαγμα της υπόθεσης FCAS. Το μεγαλύτερο πρόβλημα της Ευρώπης δεν είναι η έλλειψη χρημάτων, τεχνολογίας ή βιομηχανικής ικανότητας. Είναι η αδυναμία των κρατών της να μοιραστούν ισχύ, ευθύνες και στρατηγικές φιλοδοξίες. Μέχρι να λυθεί αυτό το πρόβλημα, η ευρωπαϊκή αμυντική αυτονομία θα παραμένει περισσότερο πολιτικό σύνθημα παρά πραγματικότητα.
Πηγή: tanea.gr
