Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ υποστηρίζει ότι η νέα συμφωνία–πλαίσιο που έχει επιτευχθεί με το Ιράν είναι «ανώτερη» από τη συμφωνία του 2015 που είχε συνάψει ο Μπαράκ Ομπάμα. Από την άλλη πλευρά, επικριτές του Αμερικανού προέδρου υποστηρίζουν ότι η Ουάσιγκτον έχει αποσπάσει λιγότερες δεσμεύσεις και έχει παραχωρήσει περισσότερα στην Τεχεράνη σε αυτό το στάδιο των διαπραγματεύσεων.
Δύο διαφορετικά πλαίσια συμφωνίας
Οι δύο συμφωνίες διαφέρουν ουσιαστικά ως προς τη μορφή και το εύρος τους. Η νέα συμφωνία–μνημόνιο που υπέγραψε η κυβέρνηση Τραμπ με το Ιράν δεν αποτελεί οριστική συμφωνία, αλλά ένα σύντομο πλαίσιο περίπου μίας σελίδας και 14 σημείων.
Προβλέπει μια περίοδο διαπραγματεύσεων 60 ημερών με στόχο μια τελική διευθέτηση μετά από μήνες συγκρούσεων και εντάσεων, με ανοιχτά ζητήματα όπως το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, η άρση κυρώσεων και η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στον Πορθμό του Ορμούζ.
Αντίθετα, η συμφωνία του 2015, γνωστή ως Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA), ήταν ένα πλήρες και εκτενές νομικό κείμενο άνω των 160 σελίδων, το οποίο επικεντρωνόταν αποκλειστικά στον περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν με αυστηρά και μετρήσιμα κριτήρια. Σε αυτή τη διαδικασία συμμετείχαν, πέραν των ΗΠΑ, η Κίνα, η Γαλλία, η Γερμανία, η Ρωσία, η Βρετανία και η Ευρωπαϊκή Ένωση, μετά από δύο χρόνια διαπραγματεύσεων. Ο Τραμπ είχε αποσύρει τις ΗΠΑ από τη συμφωνία το 2018, χαρακτηρίζοντάς την «κακή».
Το πυρηνικό πρόγραμμα
Και οι δύο συμφωνίες περιλαμβάνουν δέσμευση του Ιράν να μην επιδιώξει την απόκτηση πυρηνικού όπλου. Ωστόσο, το JCPOA του 2015 προέβλεπε συγκεκριμένους περιορισμούς στον εμπλουτισμό ουρανίου και ένα αυστηρό σύστημα διεθνών επιθεωρήσεων, με στόχο την επιμήκυνση του χρόνου που θα χρειαζόταν η Τεχεράνη για την απόκτηση πυρηνικής δυνατότητας.
Αντίθετα, το νέο πλαίσιο που προωθεί η κυβέρνηση Τραμπ δεν περιλαμβάνει ακόμη λεπτομερείς δεσμεύσεις, αλλά γενικές κατευθύνσεις για μελλοντικές συνομιλίες. Ανοίγει, ωστόσο, συζήτηση για το απόθεμα εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν και το ενδεχόμενο «αραίωσής» του υπό την εποπτεία της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας.
Κυρώσεις και οικονομικά οφέλη
Σημαντική διαφορά εντοπίζεται και στο ζήτημα των κυρώσεων. Στη συμφωνία του 2015, η άρση των κυρώσεων έγινε σταδιακά και υπό την προϋπόθεση επαληθεύσιμης συμμόρφωσης του Ιράν. Στο νέο πλαίσιο, προβλέπονται αρχικά μέτρα ανακούφισης, όπως άμεσες εξαιρέσεις για τις εξαγωγές πετρελαίου, ενώ το συνολικό πακέτο κυρώσεων παραμένει υπό διαπραγμάτευση.
Παράλληλα, αναφέρεται η πιθανότητα αποδέσμευσης δισεκατομμυρίων δολαρίων σε δεσμευμένα ιρανικά κεφάλαια, καθώς και η δημιουργία ενός ταμείου οικονομικής ανάπτυξης ύψους 300 δισ. δολαρίων, το οποίο έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις ακόμη και εντός του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος, με επικριτές να κάνουν λόγο για υπερβολικές παραχωρήσεις προς την Τεχεράνη.
Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα επικρίνει τον Ομπάμα για την επιστροφή 1,7 δισ. δολαρίων στο Ιράν, ωστόσο το νέο πλαίσιο, σύμφωνα με τους επικριτές του, ενδέχεται να συνεπάγεται πολλαπλάσια οικονομικά οφέλη για την ιρανική οικονομία.
Ο Πορθμός του Ορμούζ και οι γεωπολιτικές ισορροπίες
Ενώ η συμφωνία JCPOA περιοριζόταν αυστηρά στο πυρηνικό πρόγραμμα, το νέο πλαίσιο εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια τερματισμού της σύγκρουσης Ιράν–Ισραήλ που κλιμακώθηκε στις αρχές του έτους και προκάλεσε διεθνείς αναταράξεις.
Κεντρικό σημείο αποτελεί ο Πορθμός του Ορμούζ, κρίσιμη δίοδος για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου, ο οποίος είχε ουσιαστικά αποκλειστεί κατά τη διάρκεια των εχθροπραξιών. Η επαναλειτουργία του αποτελεί βασικό στόχο της συμφωνίας, με το Ιράν να επιδιώκει ρόλο διαχείρισης στην περιοχή, κάτι που ενδέχεται να αποτελέσει σημαντικό σημείο τριβής στις τελικές διαπραγματεύσεις.
Δύο διαφορετικές φιλοσοφίες
Η σύγκριση των δύο συμφωνιών αναδεικνύει δύο διαφορετικές διπλωματικές προσεγγίσεις: το πολυμερές, θεσμικό και λεπτομερές πλαίσιο του 2015 έναντι ενός πιο ευέλικτου και πολιτικά ανοιχτού μοντέλου διαπραγμάτευσης, το οποίο βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη.
Πηγή: tanea.gr
