Η συμμαχία Κεντροδεξιάς και Ακροδεξιάς στην Ευρωβουλή ενέκρινε τον κανονισμό που νομιμοποιεί τα return hubs
«Ουδεμία Συμβαλλομένη Χώρα θα απελαύνη ή θα επαναπροωθή, καθ’ οιονδήποτε τρόπον, Πρόσφυγας, εις τα σύνορα εδαφών ένθα η ζωή ή ελευθερία αυτών απειλούνται δια λόγους φυλής, θρησκείας, εθνικότητος, κοινωνικής τάξεως ή πολιτικών πεποιθήσεων». Με αυτό τον τρόπο η Σύμβαση του 1951 για τους πρόσφυγες, που εξακολουθεί να αποτελεί μέχρι και σήμερα τη ραχοκοκαλιά του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου, απαγορεύει τις επαναπροωθήσεις προσφύγων που έχουν ζητήσει άσυλο σε μια χώρα που έχει υπογράψει τη Σύμβαση. Όμως, για την Ευρωπαϊκή Ένωση πλέον αυτή η απαγόρευση δεν ισχύει. Και αυτό γιατί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε στις 17 Ιουνίου τον Κανονισμό για τις Επιστροφές πολιτών-τρίτων χωρών που βρίσκονται παράνομα στην Ευρώπη και ο οποίος για πρώτη φορά επιτρέπει στα κράτη-μέλη να στείλουν ανθρώπους στους οποίους δεν χορηγήθηκε άσυλο, ή που αυτό ανακλήθηκε, σε return hubs, δηλαδή σε κέντρα κράτησης εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο κανονισμός αυτός εγκρίθηκε με ψήφους 418 υπέρ, 218 κατά και 30 αποχές. Υπέρ ψήφισαν οι Κεντροδεξιοί, Δεξιοί και Ακροδεξιοί σχηματισμοί και κατά οι Σοσιαλιστές, οι Πράσινοι και η Αριστερά.
Ο Κανονισμός ήρθε μετά από μακρές διαπραγματεύσεις και αφού πρώτα διαμορφώθηκε κοινή πρόταση από τους διαπραγματευτές του Ευρωκοινοβουλίου και του Συμβουλίου. Η γενική κατεύθυνση είναι η αυστηροποίηση του πλαισίου και η διευκόλυνση των επιστροφών όσων δεν κατορθώνουν να αποκτήσουν καθεστώς πρόσφυγα ή νόμιμου μετανάστη ή που το καθεστώς τους ανακλήθηκε για διάφορους λόγους. Αυτό έχει να κάνει με την αντιπροσφυγική και αντιμεταναστευτική στροφή που εδώ και χρόνια είναι σε εξέλιξη στην Ευρώπη, καθώς μια ρητορική που κάποτε ήταν κυρίως της Ακροδεξιάς, πλέον έχει υιοθετηθεί και από τα «συστημικά κόμματα».
Σε αυτό το κλίμα που έχει διαμορφωθείμ πλέον η έμφαση είναι όχι μόνο στην αποτροπή της εισόδου μεταναστών και προσφύγων, αλλά και στη δυνατότητα να επαναπροωθηθούν εκτός Ευρώπης. Αυτή η πίεση γίνεται όλο και πιο έντονη όσο ανεβαίνει και η απήχηση της Ακροδεξιάς. Και επειδή η επιστροφή στις χώρες προέλευσης σε αρκετές περιπτώσεις δεν είναι εφικτή, ενώ η κράτηση μεγάλου αριθμού ανθρώπων εντός συνόρων τούς καθιστά ακόμη και έτσι ορατούς και άρα επιτρέπει διεκδικήσεις για να γίνουν σεβαστά τα δικαιώματά τους, θεωρήθηκε ότι η λύση είναι να διαμορφωθούν κέντρα κράτησης εκτός συνόρων, που ευφημιστικά θα ονομάζονται «κόμβοι επιστροφής» (γιατί υποτίθεται ότι εκεί απλώς θα οργανωνόταν καλύτερα η επιστροφή τους στη χώρα προέλευσης ή σε άλλη «ασφαλή χώρα»), σε τρίτες χώρες και κυρίως χώρες του Τρίτου Κόσμου, έναντι κάποιας χρηματοδότησης. Με αυτό τον τρόπο ουσιαστικά θα είχαμε off-shore στρατόπεδα συγκέντρωσης για πρόσφυγες.
Οι προτάσεις αυτές δεν είναι νέες. Πρώτη η Αυστραλία εφάρμοσε από χρόνια την πρακτική της «επεξεργασίας» των αιτημάτων ασύλου εκτός συνόρων στη Ναουρού, πρακτική που έχει δεχτεί πλήθος καταγγελιών από οργανώσεις υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η Μεγάλη Βρετανία υπέγραψε συμφωνία με τη Ρουάντα για τη μεταφορά αιτούντων άσυλο εκεί. Η συμφωνία κρίθηκε παράνομη τόσο από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων όσο και από το Ανώτατο Δικαστήριο του Ηνωμένου Βασιλείου και μετά την κυβερνητική αλλαγή του 2024, το σχέδιο εγκαταλείφθηκε. Στην Ιταλία η κυβέρνηση Μελόνι έχει ήδη υπογράψει συμφωνία με την Αλβανία για τη λειτουργία κέντρων κράτησης, αν και εδώ έχουν υπάρξει αποφάσεις δικαστηρίων σε αντίθετη κατεύθυνση. Οι Ηνωμένες Πολιτείες εδώ και χρόνια έχουν συμφωνίες με άλλες χώρες για την κράτηση ανθρώπων που θέλουν να αιτηθούν άσυλο στις ΗΠΑ.
Τώρα έρχεται η σειρά της Ευρωπαϊκής Ένωσης να επισημοποιήσει αυτή την πολιτική, αδιαφορώντας για το ότι αυτό συγκρούεται με τον πυρήνα του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου, όπως αυτό διαμορφώθηκε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Γιατί αυτός ο πυρήνας περιλαμβάνει συγκεκριμένες αρχές: το άσυλο είναι θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα και κάθε άνθρωπος έχει το δικαίωμα να εξεταστεί το αίτημά του· το να αιτείται κάποιος άσυλο δεν είναι λόγος να κρατείται, παρά μόνο άμα συντρέχουν ειδικοί λόγοι· δεν επιτρέπεται η απέλαση και επαναπροώθηση κάποιου, εάν αυτό πρόκειται να τον εκθέσει σε κίνδυνο.
Τώρα στην Ευρώπη το άσυλο ουσιαστικά έχει καταργηθεί, την ώρα που με την εξαίρεση επενδυτών golden visa είναι πρακτικά αδύνατη η νόμιμη μετανάστευση από τις περισσότερες χώρες, ιδίως του αναπτυσσόμενου κόσμου. Αντιθέτως, πλέον όσοι δοκιμάζουν να μπουν στις ευρωπαϊκές χώρες αναζητώντας καλύτερη μοίρα αντιμετωπίζονται ως «εισβολείς» και ως «υβριδική απειλή», ενώ οι πρακτικές των «κλειστών συνόρων» τους οδηγούν να ακολουθούν όλο και πιο επικίνδυνες διαδρομές, κυρίως από τις ακτές της Αφρικής, με διαρκή τον κίνδυνων ναυαγίων (πιο τραγικό παράδειγμα αυτό της Πύλου). Σε αυτό το φόντο, όλη η έμφαση είναι πρωτίστως στις συλλήψεις, στις παρατεταμένες κρατήσεις και βεβαίως στις απελάσεις, συμπεριλαμβανομένων αυτών προς return hubs εκτός Ευρώπης. Αυτό αποτυπώνει μια συνολικότερη πολιτική και ιδεολογική μετατόπιση που δεν αφορά μόνο την Ακροδεξιά που πρωτοστάτησε στην υποστήριξη τέτοιων πολιτικών, αλλά και τα κόμματα της Κεντροδεξιάς του Κέντρου, σε ορισμένες περιπτώσεις και της Κεντροαριστεράς
Είναι χαρακτηριστικό ότι στη δήλωση του προερχόμενου από την υποτίθεται φιλελεύθερη Ευρωομάδα Renew Ολλανδού εισηγητή Μαλίκ Αζμάνι, που κατεξοχήν διαπραγματεύτηκε την τελική εκδοχή του κανονισμού, απουσιάζει κάθε αναφορά σε δικαιώματα: «Σήμερα η Ευρώπη τα κατάφερε. Οι άνθρωποι δικαίως αναμένουν ότι όσοι δεν έχουν δικαίωμα παραμονής, θα επιστρέψουν στις χώρες καταγωγής τους. Γι’ αυτό έχω μια σαφή προτεραιότητα: αποτελεσματικά, ρεαλιστικά μέτρα επιστροφής. Και μετά από σχεδόν 20 χρόνια στασιμότητας, η Ευρώπη τα έχει επιτέλους. Η επιστροφή, είναι το τελευταίο κομμάτι του μεταναστευτικού συστήματος της Ευρώπης, και είμαι εξαιρετικά περήφανος που είναι πλέον σε ισχύ.»
Όσο για τη χώρα μας, θυμίζουμε ότι την περασμένη εβδομάδα υπερψηφίστηκε νομοσχέδιο του αρμόδιου υπουργείου Μετανάστευσης που περιλαμβάνει ρητή αναφορά στα return hubs: «Η εκτέλεση της απόφασης επιστροφής υπηκόου τρίτης χώρας ή ανιθαγενούς δύναται να υλοποιείται, πέραν των περιπτώσεων που ορίζονται στην περ. γ) του άρθρου 4 του ν. 5226/2025 (Α’ 154), και με τη μεταφορά του σε τρίτη χώρα η οποία λειτουργεί ως «κόμβος επιστροφής» (return hub), εφόσον υφίσταται σε ισχύ συμφωνία ή ρύθμιση επιστροφής μεταξύ της Ελλάδας ή της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) ή της Ελλάδας και άλλων κρατών μελών της ΕΕ και της εν λόγω τρίτης χώρας». Μάλιστα ο αρμόδιος υπουργός Θανάσης Πλεύρης έσπευσε να υπογραμμίσει ότι η συγκεκριμένη ρύθμιση αποτελεί βασική πλευρά του νομοσχεδίου υποστηρίζοντας ότι «η λογική και του κόμβου επιστροφής είναι τόσο η Ελλάδα όσο και αυτές οι χώρες που θα υπάρχουν οι περιπτώσεις Δουβλίνου να μπορούμε να έχουμε δεξαμενή πέρα από την επιστροφή στις χώρες καταγωγής τους, πέρα από την επιστροφή στις χώρες τις ασφαλείς να υπάρχει και επιστροφής σε τρίτη χώρα από το να βρίσκονται αυτοί σε κλειστές δομές στα νησιά μας ή στην ενδοχώρα». Ως εάν για το μεταναστευτικό και το προσφυγικό η μόνη επιλογή είναι ανάμεσα σε κέντρα κράτησης στη χώρα μας ή κέντρα κράτησης σε κάποια τρίτη χώρα.
Πηγή: in.gr
