Σε 18 μήνες και κάτι ημέρες από σήμερα, δηλαδή την 1η Ιανουαρίου 2028, η Ευρωπαϊκή Ενωση θα κληθεί να θέσει σε εφαρμογή τον νέο επταετή προϋπολογισμό της (MFF), που καλύπτει την περίοδο μέχρι και το 2034. Αν και το διάστημα που απομένει μοιάζει επαρκές για να φτάσουν οι «27» στην ομοφωνία που απαιτείται, αλλά και για να διασφαλιστεί η αναγκαία απόλυτη πλειοψηφία στην Ευρωβουλή, στην πραγματικότητα ο χρόνος έχει αρχίσει ήδη να πιέζει. Κι αυτό είναι κάτι που γνωρίζουν οι «27», που έχουν θέσει το θέμα αυτό στην κορυφή της ατζέντας τους για τη διήμερη σύνοδο κορυφής που ξεκινά σήμερα στις Βρυξέλλες.
Η εμπειρία έχει αποδείξει, εξάλλου, ότι πρόκειται για μια περίπλοκη και ιδιαιτέρως χρονοβόρα διαδικασία, η οποία δεν αποκλείεται να μετεξελιχθεί σε θρίλερ και να φτάσει στο «παρά ένα», χωρίς ακόμη να έχει υπάρξει συμφωνία. Πολύ περισσότερο καθώς το πολιτικό τοπίο και οι συσχετισμοί εντός της ΕΕ έχουν αλλάξει σημαντικά, με συνέπεια αρκετοί να προβλέπουν ότι στην πορεία θα προκύψουν εμπόδια που δεν έχουν εξαρχής υπολογιστεί.
Το μεγαλύτερο διακύβευμα, με βάση τα σημερινά δεδομένα, φαίνεται πως έχει τη ρίζα του στη Γαλλία. Τη δεύτερη μεγαλύτερη χώρα και οικονομία της ΕΕ, δηλαδή, όπου την άνοιξη του 2027 θα διεξαχθούν προεδρικές (ίσως και βουλευτικές) εκλογές, στις οποίες είναι πολύ πιθανό να κερδίσει είτε η Μαρίν Λεπέν είτε ο διάδοχός της στην Εθνική Συσπείρωση Ζορντάν Μπαρντελά.
Το «γιατί» εξήγησε πρόσφατα ο ίδιος ο Μπαρντελά, προαναγγέλλοντας ριζικές αλλαγές στη στάση του Παρισιού εντός της ΕΕ στην περίπτωση που βρεθεί στο Μέγαρο των Ηλυσίων. Ανάμεσα στα άλλα, όπως είπε σε συνέντευξή του στο «Politico», θα επιδιώξει να μειώσει στο μισό τη συνεισφορά της Γαλλίας στον προϋπολογισμό της ΕΕ – κάτι που, προφανώς, μπορεί να τινάξει στον αέρα τις εν εξελίξει διαπραγματεύσεις. Αυτός είναι και ο λόγος που αναγκάζει τον καγκελάριο της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς να κρούει τον κώδωνα του κινδύνου και να ζητάει επιτάχυνση των διαδικασιών, ώστε να ολοκληρωθούν πριν στηθούν κάλπες στη Γαλλία.
Η αγωνία της Ελλάδας
Πρέπει να σημειωθεί, σε κάθε περίπτωση, ότι το σενάριο ενός αδιεξόδου αφορά άμεσα και την Ελλάδα, η οποία, βάσει των Συνθηκών, θα ασκεί την προεδρία της ΕΕ κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2027. Κάτι που σημαίνει, πρακτικά, ότι εάν η εικόνα δεν έχει ξεκαθαρίσει μέχρι τη στιγμή που θα αναλάβει τα ηνία, όπως ελπίζει και επιδιώκει η Αθήνα, η τότε κυβέρνησή της θα επωμιστεί ένα δυσανάλογα μεγάλο βάρος και την ευθύνη να μην τα «θαλασσώσει» και σκάσει στα χέρια της η… βόμβα.
Υπό το συγκεκριμένο πρίσμα, η σημερινή και αυριανή σύνοδος κορυφής της ΕΕ έχει μία επιπλέον σημασία για την Αθήνα. Ολοι γνωρίζουν, άλλωστε, ότι πέρα από τις εξελίξεις στα πολεμικά μέτωπα της Ουκρανίας και της Μέσης Ανατολής, τις σχέσεις με τις ΗΠΑ και την Κίνα, καθώς και το μέλλον της διεύρυνσης, ο αληθινός «ελέφαντας στο δωμάτιο», στο οποίο θα συναντηθούν και θα συζητήσουν οι ηγέτες της Ευρώπης, θα είναι – ειδικά αυτή τη φορά, πιθανότατα δε και στις επόμενες συνόδους κορυφής – ο επόμενος προϋπολογισμός της Ενωσης.
Η αλήθεια είναι ότι τα στρατόπεδα έχουν ήδη διαμορφωθεί και, σε μεγάλο βαθμό, δεν διαφέρουν σημαντικά από εκείνα του παρελθόντος. Ετοιμάζονται δε πυρετωδώς για την τελική ευθεία, στην οποία θα κριθούν όλα – αν και η εμπειρία έχει δείξει ότι σχεδόν πάντα επικρατούν αυτοί που έχουν το μεγάλο «πορτοφόλι».
Οι λεπτές ισορροπίες και οι επιδιώξεις της Αθήνας
Για την Ελλάδα, η διαπραγμάτευση για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034 έχει ιδιαίτερη οικονομική σημασία. Τυχόν περιορισμός των πόρων της Πολιτικής Συνοχής θα στερούσε από τη χώρα ένα από τα βασικότερα εργαλεία χρηματοδότησης περιφερειακών έργων, υποδομών και επενδύσεων, με άμεσες επιπτώσεις στην αναπτυξιακή της πορεία.
Αντίστοιχα, οποιαδήποτε πίεση στην Κοινή Αγροτική Πολιτική θα ενίσχυε την αβεβαιότητα στον πρωτογενή τομέα, σε μια περίοδο κατά την οποία οι παραγωγοί βρίσκονται ήδη αντιμέτωποι με το αυξημένο κόστος παραγωγής και τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Αθήνα επιχειρεί να διαφυλάξει τους παραδοσιακούς ευρωπαϊκούς πόρους που στηρίζουν την ανάπτυξη και την κοινωνική συνοχή και, ταυτόχρονα, να μην εμφανιστεί αρνητική απέναντι στις νέες στρατηγικές προτεραιότητες της ΕΕ. Η ενίσχυση της άμυνας, η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας και η προώθηση της στρατηγικής αυτονομίας αποτελούν ζητήματα που αφορούν άμεσα και την Ελλάδα. Ωστόσο, το βασικό διακύβευμα παραμένει ο τρόπος χρηματοδότησής τους. Εάν δηλαδή θα εξασφαλιστούν νέοι ευρωπαϊκοί πόροι ή αν το κόστος θα καλυφθεί μέσω ανακατανομής των υφιστάμενων κονδυλίων.
Η Ελλάδα πάντως τα επόμενα χρόνια θα κινηθεί στο αυστηρό δημοσιονομικό πλαίσιο, που διαμορφώνει ο νέος κανόνας του Συμφώνου Σταθερότητας για τις καθαρές πρωτογενείς δαπάνες. Οι ευρωπαϊκοί κανόνες, που προβλέπουν ανώτατα όρια στις δαπάνες, σε συνδυασμό με την πλήρη ψηφιακή παρακολούθηση της εκτέλεσης του προϋπολογισμού, περιορίζουν σημαντικά τις δυνατότητες δημοσιονομικών παρεμβάσεων.
Τα στρατόπεδα
Από τη μία, συγκεκριμένα, βρίσκονται οι καθαροί «αιμοδότες» του προϋπολογισμού, κυρίως η Γερμανία, η Ολλανδία και οι τρεις Σκανδιναβοί (Σουηδία, Δανία και Φινλανδία), ενώ από την άλλη είναι εκείνες οι χώρες, κυρίως της Νότιας και της Ανατολικής Ευρώπης, που λαμβάνουν περισσότερα από όσα συνεισφέρουν.
Οι μεν, όπως εύκολα μπορεί κανείς να φανταστεί, πιέζουν και θα συνεχίσουν να πιέζουν για περικοπές στο τελικό ποσό και για κατανομή που εξυπηρετεί τις δικές τους προτεραιότητες. «Σε μια στιγμή που σχεδόν όλα τα κράτη – μέλη καταβάλλουν τις πιο σκληρές προσπάθειες για δημοσιονομική εξυγίανση εντός συνόρων, η μαζική αύξηση του προϋπολογισμού, όπως προτείνεται, δεν συνάδει με τη γενική εικόνα», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Μερτς κατά την άτυπη σύνοδο της Κύπρου, τον Απρίλιο. «Είναι μη βιώσιμος, μη ισορροπημένος και με λάθος στοχεύσεις», είπε από την πλευρά του ο ολλανδός υπουργός Οικονομικών, εκφράζοντας επίσης την αντίθεσή του στο προτεινόμενο ύψος του προϋπολογισμού.
Οι δε, την ίδια στιγμή, θα επιδιώξουν με κάθε μέσο και συνάπτοντας συμμαχίες να περιορίσουν τις δεδομένες μειώσεις σε εκείνα τα κονδύλια τα οποία έχουν γι’ αυτούς και τους πολίτες τους ζωτική σημασία, όπως είναι της ΚΑΠ και των διαρθρωτικών ταμείων (που πλέον συγχωνεύονται σε κοινό «λογαριασμό»). Συνήθως δε πρέπει να υπολογίζουν στη στήριξη και της Ευρωβουλής, η οποία παραδοσιακά τάσσεται υπέρ ενός πιο γενναιόδωρου προϋπολογισμού – για του λόγου το αληθές, έχει ήδη ταχθεί υπέρ της αύξησης κατά περίπου 10% του ποσού που προβλέπει η πρόταση την οποία παρουσίασε πριν από περίπου έναν χρόνο η Κομισιόν.
Σε αυτή την κατηγορία ανήκει και η Ελλάδα, όπως είναι γνωστό, η οποία έχει έτσι έναν ακόμη λόγο να ανησυχεί, πέρα από την επικείμενη προεδρία της στην ΕΕ το «καυτό» δεύτερο εξάμηνο του 2027. Κι αυτό δεν αναιρείται από το γεγονός ότι στην πολιτική αντιπαράθεση που διεξάγεται σήμερα, με ξεκάθαρο προεκλογικό «άρωμα», ο νέος προϋπολογισμός της ΕΕ ουσιαστικά απουσιάζει παντελώς.
Πώς εγκρίνεται ο προϋπολογισμός της ΕΕ
- Η Κομισιόν παρουσιάζει την πρότασή της για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ (MFF), κάτι που έχει κάνει από πέρυσι, καθώς και για τις ίδιες πηγές χρηματοδότησής του.
- Το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διαβουλεύονται προκειμένου να καταλήξουν σε απόφαση – τόσο εκ του παραλλήλου όσο και, στη συνέχεια, μεταξύ τους. Η κυπριακή πρόταση εντάσσεται σε αυτή τη φάση.
- Το τελικό σχέδιο τίθεται σε ψηφοφορία. Για την έγκριση του MFF απαιτείται ομοφωνία στο Συμβούλιο και απόλυτη πλειοψηφία στην Ευρωβουλή, η οποία όμως έχει τη δυνατότητα να τον εγκρίνει ή να τον απορρίψει στο σύνολό του. Για τις ίδιες πηγές χρηματοδότησης απαιτείται ομοφωνία στο Συμβούλιο, συμβουλευτική γνωμοδότηση της Ευρωβουλής και έγκριση από τα εθνικά Κοινοβούλια των «27».
Τι περιλαμβάνει η πρόταση της κυπριακής προεδρίας
Πριν από μία εβδομάδα, η τρέχουσα προεδρία της ΕΕ, την οποία ασκεί η Κυπριακή Δημοκρατία, παρουσίασε ένα σχέδιο 49 σελίδων για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό, το οποίο και θα αποτελέσει τη βάση για τη συζήτηση που θα διεξαχθεί στη Σύνοδο Κορυφής. Παρότι αντιμετωπίστηκε εξαρχής εχθρικά από τους αποκαλούμενους «frugals» (τις χώρες του ευρωπαϊκού Βορρά), όπως είχε συμβεί και με την αρχική πρόταση της Κομισιόν, η αλήθεια είναι ότι η Λευκωσία έκανε προσπάθεια να βάλει στο τραπέζι σημαντικές περικοπές.
Το σχέδιο προβλέπει, πιο συγκεκριμένα, μείωση της τάξης του 2% στο συνολικό ποσό, το μεγαλύτερο μέρος της οποίας μάλιστα προκύπτει από «ψαλίδι» κατά 10% στις δαπάνες για την άμυνα και το Διάστημα. Αυτό αναμένεται να είναι και ένα από τα σημαντικά σημεία τριβής, καθώς τόσο οι κυβερνήσεις όσο και η Ευρωβουλή θεωρούν τους τομείς αυτούς πρώτης προτεραιότητας, που πρέπει να στηριχθούν και οικονομικά.
- 1,73 τρισ. ευρώ (σε τιμές 2025) είναι το συνολικό ύψος του προϋπολογισμού που προτείνει η Κύπρος έναντι 1,76 τρισ. που ζήτησε η Κομισιόν. Τα ποσά αντιστοιχούν στο 1,23% και 1,26% αντιστοίχως του Ακαθάριστου Εθνικού Εισοδήματος (GNI) της ΕΕ.
- 149 δισ. ευρώ θα κατευθυνθούν στην αποπληρωμή του δανείου* που έλαβε η ΕΕ από τις διεθνείς αγορές για τη χρηματοδότηση του Ταμείου Ανάκαμψης (NextGenEU).
- 942,1 δισ. ευρώ, δηλαδή η μερίδα του λέοντος, προορίζονται για το «σούπερ Ταμείο», που περιλαμβάνει πλέον πολλές επιμέρους δαπάνες: ΚΑΠ, αλιεία, σύγκλιση, μετανάστευση κ.λπ. Η Κομισιόν πρότεινε 946 δισ.
- 501,7 δισ. ευρώ, έναντι 522 δισ. που προέβλεπε η Κομισιόν, αφορούν την ανταγωνιστικότητα, την ευημερία και την ασφάλεια.
- 182,5 δισ. ευρώ, έναντι 190 δισ. στην πρόταση της Κομισιόν, προορίζονται για τη θέση της Ευρώπης στον κόσμο (διεύρυνση, εξωτερική πολιτική, έκτακτες ανάγκες κ.λπ).
- 104 δισ. ευρώ, τέλος, ακριβώς το ίδιο ποσό με την Κομισιόν, προτείνεται να διατεθεί για να καλύψει τις λειτουργικές ανάγκες της ΕΕ (διοικητικός μηχανισμός, κτίρια, λοιπά έξοδα κ.λπ).
(*) Το ποσό για την αποπληρωμή του δανείου για το NextGenEU είναι επιπλέον του συνολικού ποσού, που προκύπτει από το άθροισμα των υπόλοιπων δαπανών.
Πηγή: tanea.gr
